Dönme. Osmanlı tebaasından olup dinî ve siyasî ideallerine daha rahat ulaşabilmek için İslâm'ı kabul etmiş görünen bir yahudi cemaati.

Türkçe dönmek fiilinden gelen dön­me kelimesi terim olarak genellikle "din değiştiren, müslüman olan, ihtida eden" anlamında, özellikle de XVII. yüzyıldan itibaren Osmanlı idaresinde yaşayan ya-hudilerden, dinî ve siyasî düşüncelerle asıl dinlerini gizleyip kendilerini müslü­man olmuş gösteren, müslüman ismi alan ve müslümanlann kıyafetlerini be­nimseyen cemaat mensupları için kulla­nılmaktadır. Bu yahudi cemaati Arapça'­da ve Batı dillerinde de çoğunlukla aynı kelime ile (dönmeh, doenmeh) ifade edil­mekte, aynca bunlara avdeti ve Önder­leri Sabatay Sevi'nin adına nisbetle Sa-bataistler de denmektedir. İslâm kültür tarihinde başka bir dinden Müslümanlı­ğa geçenlere umumiyetle mühtedî de­nildiği, gerçekte müslüman değilken çe­şitli mülâhazalarla kendisini müslüman gibi gösterenlere de münafık adı veril­diği halde yalnız bu yahudi zümresi dön­me-dönmeler ismiyle anılmıştır.

Dönme hareketinin temelinde, Osmanlı Devleti'ne sığınmış İzmirli bir yahudi aile­sinden olup öğrenimi sırasında özellik­le kabalanın etkisinde kalarak "Tanrı krallığının kurucusu" sıfatıyla yahudi mil­letini tekrar Kudüs'te toplama. Süleyman Mâbedi'ni ihya etme ve bütün insanları kurtuluşa erdirme hayalleriyle kendisini kurtarıcı (mesîh) ilân eden Sabatay Se­vi'nin bu idealini gerçekleştirmek için görünüşte müslüman olmanın kendisi­ne sağlayacağı imkânlardan faydalan­ma düşüncesi vardır. Roma İmparator-luğu'nun yahudi bağımsızlığına son vermesi üzerine (m.s. 70)  ortaya çıkan ve tarih boyunca çeşitli yerlerde ve zaman­larda tekrarlanan mesîhî hareket, XVII. yüzyılda Sabatay Sevi ile yeni bir nitelik ve hız kazanmıştır.

Filozof
- Design by Filozof.net