Filozof.net

Anasayfa

Bostan Sadi Şirazi Kitabı, Kitabının Özeti, Konuları, Hakkında Bilgi

Bostan, İranlı büyük şair Sa'dî'nin (ö. 691/1292)  ünlü Farsça mesnevisi.

Sa'dî-i Şîrâzî, uzun yıllar süren seya­hatlerinden doğum yeri Şiraz'a döndük­ten sonra 655'te (1257) tamamladığı bu eserini, İran'ın Fars bölgesinde hüküm süren Salgurlular'dan Ebû Bekir b. Sa'd b. Zengi'ye ithaf etmiştir. Bostan "in ilk yazma nüshalarında Sa cdînâme adının kullanıldığı görülmekte ise de, şair muh­temelen eserine herhangi bir ad verme­miştir. Daha sonraki dönemlerde Sa cdî-nâme yerine, Sa'di'nin diğer meşhur ese­ri Gülistân'a anlam ve söyleyiş bakımın­dan daha uygun düştüğü için, "güzel ko­kulu çiçek bahçesi" anlamına gelen Bos­tan adı tercih edilmiş olmalıdır.

Daha çok kahramanlık şiirlerinin ya­zıldığı mütekârib bahrinde kaleme alı­nan eser bir mukaddime ve on bölüm (bab) halinde tertip edilmiştir. Adalet, ihsan, aşk, tevazu, rızâ, kanaat, terbiye, şükür, tövbe, münâcât ve hatm-i kitâb başlıklarını taşıyan bölümler birçok hi­kâyeden meydana gelir. Bölümler konu itibariyle zaman zaman birbirlerinin sı­nırlarını ihlâl eder gibi görünürse de ko­nular incelendiğinde anlaşılabileceği gibi bu durum kaçınılmazdır. Bostân'ın Farsça yazmalarının yanı sıra Türkçe ter­cümelerinde de görülen ve birçok fark­lılık gösteren "hikâye" (hikâyet), "konuş­ma" (goftâr) ve konuya işaret eden alt başlıklar muhtemelen daha sonra ko­nulmuştur. Bostan yaklaşık 5000 beyit ihtiva eder. Ancak bu sayı bazı yazma nüshalarında farklıdır. Eser üzerinde ya­pılan incelemeler, Sa'di'nin ilk yazımın­dan sonra eseri tekrar gözden geçirdi­ğini ve bazı değişiklikler yaptığını orta­ya koymaktadır.

Sa'dî, çeşitli kaynaklardan derlediği hikâyeler, bizzat şahit olduğu olaylar ve başkalarından duyduğu rivayetlerle edin­diği bilgi ve tecrübelerini hikâye ve fık­ralar halinde anlatırken sade, çekici ve anlaşılır bir üslûp kullanmış, yer yer ta­rihî şahsiyetlerden de söz etmiştir. Teş­bih ve istiarelerinde gerçekçi olmaya da özen göstermiş, adalet, siyaset, yöneten-yönetilen münasebetleri, iyi ve kötü ah­lâk, Allah'a karşı kulluk, terbiye, aşk, mu­habbet ve benzeri konulan eğitici ve öğ­retici bir şekilde işlemiştir. Çeşitli nasihatlar veya ibretli cümlelerle sona er­dirdiği hikâye ve sözlerini hep bu amaç için kullanmıştır.

Bostan taşıdığı bu özelliklerle dünya­nın birçok yerinde haklı bir şöhret ka­zanmış, İslâm ülkelerinde bilhassa Fars­ça Öğretimde başvurulan temel eserler­den biri olmuştur. Sa'dî külliyatının bir­çok yazma nüshası içinde yer aldığı gibi ondan ayrı olarak da çeşitli kütüphane­lerde çok sayıda nüshaları bulunmakta­dır. Külliyat içinde veya ayrı olarak bir­çok defa basılmıştır.

Farsça başta olmak üzere çeşitli dil­lerde şerhleri yapılan eser Mehmed Çelebi (Fâtih devri), Sürûrî (ö. 1562), Şem'î (ö. 1591), Sûdîf (ö.1005/1596-97) ve Havâyî Mustafa Çelebi (ö. 1608) tarafından Türkçe olarak şerhedilmiştir. Kâtib Çe­lebi Havâyi'nin eserini bunların en doğ­rusu ve en güzeli olarak gösteriyorsa da en yaygını ve beğenileni Sûdrnin şerhi olup, iki cilt halinde İstanbul'da basılmış­tır (1288). Sûdî, şerhinde yeri geldikçe Sürürî'yi ve Şemi'yi de tenkit eder. Bu şerh taşıdığı özellikler sebebiyle Fars­ça'ya tercüme edilerek basılmıştır.

Bostân'm bilinen ilk Türkçe tercüme­si. Hoca Mes'ûd b. Ahmed tarafından manzum olarak 755'te (1354) yapılmış­tır. Ferhengnâme-i Sa'dî adını taşıyan eser aynı vezinde olup 1073 beyti ihtiva eder. Kelimelere bağlı kalınmayıp mâna dikkate alınarak tercüme edildiği ve yer yer çok başarılı olduğu belirtilen bu ter­cüme Veled Çelebi ve Kilisli Muallim Rifat tarafından neşredilmiştir. Veled Çelebi, isim ben­zerliği sebebiyle, Hoca Mes'ûd'un bu ese­rini yanlışlıkla meşhur kelâm ve fıkıh âli­mi Mes'ûd b. Ömer et-Teftâzâni'ye (ö. 797/1395) mal etmiş, onun bu yanlışı sı­rasıyla Gibb (I, 201-203), Storey tarafından tekrarlanmıştır. Bostân'ın Türkçe tercümelerinden günümüzde en yaygın olanları, Kilisli Rifat Bilge ve Hikmet İlaydın'ın tercümeleridir. Bunlardan ikinci­sinde Südrnin şerhindeki Farsça metnin tercümeye esas alındığı belirtilmektedir. Ayrıca Hakkı Eroğlu'nun mesnevi tarzın-de hece vezniyle ve meâlen yapılmış bir tercümesi de vardır.

Bostân'ın Batı dillerine yapılan ilk ter­cümelerinden bazıları şunlardır: Forbes Falconer, Schlechta - VVassehrd, B. de Meynard, K. Chaykin.

Diyanet İslam Ansiklopedisi

Konu Hakkında Bilgini Paylaş & Yorum Ekle


Güvenlik kodu
Yenile