Filozof.net

Anasayfa

Abay Kunanbayev Kimdir, Eserleri, Hayatı, Hakkında Bilgi

XIX. yüzyılda ilk örnekleri ortaya çıkma­ya başlayan Kazak yazılı edebiyatının ku­rucusu sayılan Abay Kunanbay modern Kazak edebiyatının en önemli temsilcisi­dir. Hem edebiyat hem sosyal hayatla İl­gili yenilikçi düşünceleriyle kendinden sonraki Kazak aydınlarının örnek aldığı bir kişi olmuştur. Üslûp ve konu bakımın­dan pek çok yenilik getiren Abay'ın eser­leri Kazak edebiyatının klasikleri arasına girmiştir. Sovyetler Birliği devrinde birçok yazar ve şairin eserleri yasaklandığı hal­de Abay yasaklamanın dışında tutulmuş, bu sayede XX. yüzyıl Kazak edebiyatında önemli bir yere sahip olarak hakkında en çok araştırma yapılan edebiyatçılar ara­sına girmiştir.

Eserleri ve Fikirleri. Abay'ın eserleri şi­ir, nesir ve başta Rusça olmak üzere diğer dillerden yaptığı çeviriler olarak üç grupta toplanabilir. Her şeyden önce sözlü halk edebiyatının yazılı hale geçmesinde Önem­li bir rol üstlenmiş, şiirlerini bir kitap ha­linde toplamamışsa da yazıya döktüğü için bunlar günümüze kadar ulaşmıştır. Abay'ın şiirleri "ölen" (şiir) ve manzum hi­kâye türünde yazdığı eserlerden oluşur. Modern şiir türlerinde eser vermemekle birlikte geleneksel Kazak şiirine biçim ve içerik yönünden yenilikler getirmiştir.

Ondan önce Kazak şiirinde sadece "kara ölen" ve "jır" adı verilen iki biçim vardı. Abay bunları kullanmakla yetinmemiş, ayrıca Kazak şiirine on yedi değişik şekil kazandırmıştır. Birçok mısradan oluşan bir tek bölüm veya dörtlüklerden meyda­na gelen birkaç bölüm halinde yazılan ölen formuna iki, üç, dört, altı ve sekiz dizelikyeni şekiller katmıştır. Abay'ın şi­irlerinin dili sade ve etkilidir. Kazakça'nin zenginliğinin farkında olarak yabancı ke­limeler kullanmaktan özellikle kaçınmış­tır. Ölen türü dışında "Eskendir", "Masgut" ve "Ezim Engimesi" adıyla üç man­zum hikâye yazmıştır. "Eskendir", Firdevsî ve Nizâmı gibi ustaların yazdığı İsken-dernâmeler'e konu olarak benzese de Abay bunları taklit etmemiştir. "Masgut" ve yarım kalan "Ezim Engimesi"nde yine klasik Doğu hikâyelerinde işlenen konu­lara yer vermiştir. Şiirlerinde Kazak hal­kını, kültürünü, gelenek ve göreneklerini anlatmış, Kazak toplumunda gördüğü eksiklikleri ve yanlışlıkları eleştirmiştir. Kadının hor görülmesi, başlık parası, tem­bellik ve eğitimsizlik gibi konulardaki eleştirileri Kazaklar'ın değişiminde ve çağdaşlaşmasında önemli rol oynamıştır. Abay'ın fikirleri ve eleştirileri kendisin­den sonra gelen Kazak aydınlarını derin­den etkilemiştir.

Abay, XIX. yüzyıl Rus edebiyatının ya­zarlarından Krılov'un bazı manzum hika­yeleriyle Puşkin'in, Rus hayatının ansiklo­pedisi olarak tanımlanan Evgeni Onegin adlı manzum romanının 5500 mısralık bir kısmını 376 mısra halinde yorumlayıp Kazakça'ya çevirmiştir. En çok tercüme yaptığı Lermontov'un otuza yakın şiiri­nin yanı sıra onun başka dillerden Rus­ça'ya çevirdiği bazı şiirleri de Kazak kül­türüne uyarlayarak Kazakça'ya tercüme etmiştir. "Gakliyat" veya "Kara Söz" ola­rak adlandırılan kırk beş adet yazıdan ve birkaç gazete makalesinden İbaret olan düz yazılarını ise 1890-1898 yılları arasın­da kaleme almıştır. Bunların konuları ge­nelde felsefî düşünceler, özdeyişler, nasi­hat ve kıssalardan oluşur.