Filozof.net

Marifet Nedir -Tasavvufta- Anlamı, Hakkında Bilgi

Hak vergisi olan marifetin artma ve ek­silme kabul edip etmeyeceği tartışılmış, genellikle marifetin açıklık ve kesinlik de­recesini ifade eden yakinin duruma göre artacağı veya eksileceği kabul edilmiştir. Marifetin en mükemmel şeklinde rivayet yoluyla bilinen dinî hu­susların hakikatleri kula zahmetsiz ve külfetsiz olarak gözle görülür gibi açık bir şekilde bildirilir. Bu bilginin elde edilme­sinde kulun amelinin ve zahir ilimlerine sahip olmasının hiçbir tesiri yoktur; doğ­rudan Hak'tan gelip bunda vehim, akıl ve düşüncenin dahli olmadığından nuru ga­yet parlaktır. Gazzâlî'nin hakiki marifet ve yakini müşahede dediği, sıddîk ve mukarrebûn denilen yüksek seviyedeki din­darların marifeti de budur. Fakat herkesin marifeti aynı seviyede olmadığından marifetin çeşitli derecelerinden bahsedilmiştir. Hücvîrî Al­lah hakkındaki marifetin biri ilmî. diğeri hâlî olmak üzere iki türünden söz eder. İlmî marifet her şeyin temelidir. Çünkü cinler ve insanlar sırf Allah'ı tanımak için yaratılmıştır.[Zâriyât 51/56] Sûfîler, ilmî marifet yanında "kulun Allah'a karşı tutum ve duruşunun sağlıklı olması" an­lamında ikinci bir marifetten bahsetmiş­ler, bunun ilmî marifetten daha faziletli olduğunu, zira sağlıklı bir halin daima sağlıklı bir ilmi gerektirmekle beraber sağlıklı bir ilmin her zaman sağlıklı bir hali içermediğini söylemişlerdir.

Abdurrahman-ı Câmî'ye göre marife­tin dört mertebesi vardır. Sâlik birinci mertebede baktığı her şeyi Hak'la bağ­lantılı olarak görür; ikinci mertebede gördüğü her eserin Hakk'ın hangi sıfatıy­la ilişkili olduğunu bilir; üçüncü mertebe­de Hakk'ın sıfatlarla tecelli etmesinin hik­metini kavrar; dördüncü mertebede ilâhî ilmi kendi marifeti şeklinde algılar. Sâlik Hakk'a ne kadar yaklaşırsa marifeti o ka­dar artar. Sûfîler marifetin her zaman kerametten daha faziletli ol­duğunu, abdestin bozulmasıyla kerame­tin zail olacağını, bunun için daima ab-destli bulunmak gerektiğini, buna karşı­lık gusle ihtiyaç halinde bile marifetin ariften ayrılmadığını, çünkü kerametin amel, marifetin Hakk'ın lütuf ve inayeti olduğunu söylemişlerdir.

Sûfîlerin, doğrudan Allah tarafından bahşedilen marifetin nakil ve akıl yoluyla edinilen dinî bilgilerden daha üstün oldu­ğunu söylemeleri bu bilgilerin Önemsen­mediği şeklinde anlaşılmaya müsaittir. Bunun farkında olan sûfîler marifetin na­kil ve akıl yoluyla elde edilen bilgileri ge­çersiz kılmadığını ve onların değerini azaltmadığını ifade etmiş, aksine marife­tin sağlıklı ve geçerli olması için Kur'an'a ve hadise aykırı düşmemesini şart koşmuşlardır. Zünnûn el-Mısrî marifet nuru­nun takva nurunu söndürmemesi, zahirî ilme aykırı düşen bâtınî bir İlimden söz edilmemesi ve ilâhî lutufların Allah'ın mahremiyet perdelerini yırtmaya sebep olmaması gerektiğini söylemiştir. Ebû Saîd el-Harrâz, zahiri ve şerl hükümlere aykırı düşen bütün bâtını bilgileri İlke ola­rak geçersiz saymış, Ebû Süleyman ed-Dârânî marifetin sağlıklı olduğuna Kur-'an ve hadisin şahitlik etmesini şart koş­muş, Cüneyd-i Bağdadî sadece Kur'anve Sünnet çerçevesindeki marifetin geçerli olduğunu vurgulamıştır. Buna rağmen İslâm'dan önce mevcut olan gnostisizm (irfâniyye) akımı hıristiyan ilâhiyyâtı için olduğu gi­bi İslâm için de tehlike oluşturmuştur. Gnostikler gibi, ilâhî sır ve hakikatlerin sülük ve riyazet neticesinde hâsıl olan il­hamla bilineceğini, bu yolla elde edilen bilgilerin naslarda verilen bilgilerden üs­tün olduğunu, hatta irfan sahibi ariflerden ibadet etme yükümlülüğünün düşe­ceğini savunan görüşlere müslüman top­lumlarında da rastlanmıştır. "Sana yakin gelinceye kadar rabbine ibadet et" mea­lindeki âyeti [Hicr 15/99] bu yönde yo­rumlayanlar vardır. Hücvîrî, "ehl-i ilham" ve "ilhâmiyye" de­diği bu akımın mensuplarını eleştirerek tasavvuftaki marifet ve irfanın bu akım­la ilgisi bulunmadığını, zira marifetin hi­dayetten kaynaklanan şer'î ve nebevî bir bilgi olduğunu belirtmiştir. Muhammed b. Hüseyin es-Sülemî, Abdülkerim b. Hevâzin el-Kuşey-rî ve Gazzâlî gibi sûfîler de söz konusu tehlikeye dikkat çekmişlerdir.

TDV İslâm Ansiklopedisi

Konu Hakkında Bilgini Paylaş & Yorum Ekle


Güvenlik kodu
Yenile