Filozof.net

Gönenli Mehmet Efendi Kimdir, Hayatı, Hakkında Bilgi

Gönenli Mehmet Efendi (1903-1991) Vaiz, reîsülkurrâ.

Aslen Kırımlı bir çiftçi ailesinin çocu­ğu olarak Gönen'de doğdu. Babası Os­man Efendi, annesi Fatma Hanım'dır. İlk öğrenimini ve hıfzını tamamladıktan sonra 19201i yıllarda İstanbul'a gitti. Se-rezli Ahmed Şükrü Efendi'nin ders hal­kasına devam ederek 1925'te kıraat il­minden icazet aldı. Bu arada Medresetü'l-irşâd'a kaydoldu. Medreselerin kapa­tılması üzerine (1924) yeni açılan İmam-Hatip Mektebi'nin son sınıfına kabul edil­di; 1927 yılında bu okuldan mezun ol­du. Soyadı kanunu çıktıktan sonra Öğütçü soyadını aldı. Halk arasında daha çok Gönenli Hoca olarak tanınmıştır.

İlk görevine Gönen Merkez Camii imam-hatibi olarak başlayan (1930) Mehmet Efendi üç yıl sonra askerliğini yapmak üzere buradan ayrıldı. Dönüşte İstanbul'­da Hacı Kaftanı. Dülgerzâde ve Hacı Ha­san camileriyle Sultan Ahmed Camii'nde imamlık yaptı. En uzun görevi Sultan Ah­med Camii imamlığıdır (1954-1982). Bu sırada Üsküdarlı Ali Efendi'nin vefatıyla (1976) boşalan reîsülkurrâlığı da üstlendi.

Resmî görevinin yanında Gönenli Hoca'nın örgün ve yaygın eğitim hizmetle­ri Kur'an kurslarında fahrî öğretmenlik ve fahrî vaizlik olmak üzere iki grupta ele alınabilir. İmam-Hatip okulları açıl­madan veya yeterli sayıda mezun ver­meden önce Gönenli Hoca, Türkiye'de din görevlilerine karşı duyulan ihtiyacı göz önüne alarak kendi gayretiyle öğ­renci yetiştirirken sonraları bu faaliye­ti her türlü sorumluluğunu üstlendiği Kur'an kurslarında sürdürmüştür. Kur'-ân-ı Kerîm ve dinî bilgiler öğrenmek üze­re Türkiye'nin çeşitli bölgelerinden İs­tanbul'a gelen fakir öğrencilerin ihti­yaçlarını halktan topladığı yardımlarla karşılayarak önemli hizmetlerde bulun­muş ve 1940-1980 yılları arasında binler­ce talebe yetiştirmiştir. Onun ilgilendiği kursların başında hepsi de Fatih sem­tinde olmak üzere Üçbaş Camii Kur'an Kursu, Hacı Hasan Camii Kur'an Kursu (imâret-i Atık Camii ile birlikte) ve Akseki Mescidi'ndeki Hırka-i Şerif Kur'an Kur­su gelmektedir. Bunlardan başka İstan­bul'un muhtelif semtlerindeki birçok ca­minin müştemilâtında veya apartman dairelerinde barınan yüzlerce öğrenci­nin masrafı da yine Gönenli Hoca tara­fından karşılanmaktaydı.

Gönenli Mehmet Efendi, fahrî vaiz ola­rak kadınların ihmal edilen din ve ahlâk eğitimine daha çok önem vermektey­di. Haftanın hemen her gününde İstabul'un çeşitli yerlerindeki camilerde ka­dınlara vaaz verirdi. Vaazlarında öğret­mekten çok eğitme, irşad etme ve dinî hayatı canlı tutma onun başlıca hedefi olmuştur. Bu sebeple vaazlarına güzel sesiyle Kur'ân-ı Kerîm okuyarak başlar, ilâhi ve kasidelerle cemaati coşturur, ar­dından dinleyicilerin dikkatini çekecek şekilde etkili ve slogan mahiyetindeki cümlelerle kısa konuşmasını yapardı. İrşad konusunda Hz. Peygamber'in "Kolaylaştırınız, güçleştirmeyiniz; müjdele­yiniz, ürkütmeyiniz" mealindeki hadisinin emrini hayatı boyunca titizlikle uygulamaya çalışmış­tır. Başarısı, coşkun imanı ve ihlâsı ya­nında uyguladığı hoşgörüye dayanan bu yöntemden kaynaklanmaktaydı.

Bilindiği kadarıyla Gönenli Hoca'nın hiç­bir tarikata intisabı yoktu. Bu hususta soru soranlara, "Biz Resûlullah'ın yolun­dayız" derdi. Fakat tasavvufun zühd ve takva çerçevesinde öngördüğü bütün fa­zilet ve üstün meziyetlere sahip olduğu için halk ona bir velî gözüyle bakmıştır. Su var ki özellikle hanımlara yaptığı vaaz­larda Hz. Peygamber'in ezkâr ve evrâd olarak okunmasını tavsiye ettiği tehlîl, teşbih, dua, istiğfar ve salavât-ı şerifeler-den seçtiklerini cemaatiyle birlikte okur­du ve fırsat buldukça buna devam edil­mesini tavsiye ederdi. Bu evrâd ve tesbîhat daha sonra kitap haline getirilip ba­sılmıştır.

Bütün ömrünü hayır hizmetlerine sarfeden Gönenli Mehmet Efendi, başta Kı­zılay ve Yeşilay olmak üzere yetişebildi­ği her çeşit hayır kurumuyla yakından ilgilendi. Halkla iç içe yaşadı, zengin fa­kir her sınıfın güvenini ve sevgisini ka­zandı. 7 Temmuz 1982'de Sultan Ahmed Camii imamlığından emekli olduktan sonra da hayır ve irşad hizmetlerine koş­maktan geri durmadı. 2 Ocak 1991 "de vefat etti. Fatih Camii'nde çok kalabalık bir cemaatin iştirakiyle, kendisinden son­ra reîsülkurrâlık görevini devralan Abdurrahman Gürses tarafından kıldırılan cenaze namazından sonra Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi.

Vefatından sonra hizmetlerini devam ettirmek üzere Gönen'de 1994'te kendi adına bir cami inşa edilmiştir. Yatılı Kur'­an kursu, aşevi, kütüphane ve konferans salonundan oluşan külliyenin yapımı sür­dürülmektedir. Ayrıca 1995 yılında İs­tanbul'da Gönenli Mehmet Efendi İlim ve Hizmet Vakfı adıyla bir vakıf kurul­muştur.

TDV İslâm Ansiklopedisi