Filozof.net

Mihne Olayı, Mihne Nedir, Hakkında Bilgi

Mihneye ilişkin talimat sadece Bağdat ile sınırlı olmayıp dönemin Mısır valisine de gönderilmiş, Nasr b. Abdullah diye ta­nınan Vali Keydür âlimleri halku'l-Kur'ân konusunda sorguya çekmiş, Kur'an'ın mahlûk olduğu görüşünü benimseme­yenleri şahitlik hakkından mahrum bırak-mışsa da şiddete başvurmamıştır. Mihne olayı Mısır'da uzun süre devam etmiştir. Mihnenin Basra, Küfe, Dımaşkve Medine gibi diğer belli başlı merkezlerde de uygu­landığına dair bilgiler mevcuttur. Mihne, Me'mûn dönemindeki sert­likte olmamakla birlikte Halife Mu'tasım ve Vâsik dönemlerinde de sürmüştür. Bu devirde uygulanan baskı ve şiddete karşı bazı tepkiler de ortaya çıkmıştır. Ahmed b. Nasr el-Huzâî öncülüğündeki başarısız bir isyan hareketi bunlardan biridir. Ya­kalanan Ahmed b. Nasr İdam edilmiştir. Mihne uygulaması Halife Vâsik-Billâh'm ölümünden sonra gevşemekle birlikte Mütevekkil dönemin­de birkaç yıl devam etmesinin ardından 234'te (849) halku'l-Kur'ân tartışmaları­nın yasaklanmasiyla sona ermiştir. Ancak mihne devrinin tam anlamıyla son bulması ve izlerinin silinmesi, Başkadı İbn Ebû Duâd'ın görevinden azledilmesi ve mihne mağdurlarının serbest bırakılma­sıyla 237 (851-52) yılında gerçekleşmiş­tir.

Mihne olayına dair bilgi veren kaynak­larda konu daha çok Ahmed b. Hanbel ve ona yönelik eziyetler etrafında işlenmiş­tir. Menâkıb kitapları, yapılan eziyetlere rağmen Ahmed b. Hanbel'in Kur'an'ın mahlûk olduğuna ilişkin görüşü reddet­tiğini belirtmekle birlikte Câhiz, Ya'kübî ve İbn Hallikân gibi müellifler onun ezi­yetlere dayanamadığmdan Kur'an'ın mah­lûk olduğunu söyleyerek işkenceden kur­tulduğunu kaydeder. Fakat daha sonra Ahmed b. Hanbel hakkında yapılan araş­tırmalarda onun Kur'an'm mahlûk olma­dığı görüşünde direndiği tesbit edilmiş­tir.

Mu'tezilî olmayan fakihlerîn ve ehl-i ha­dîsin inanç ve düşünceleri üzerinde bas­kı ve şiddet uygulamaktan kaynaklanan mihne siyasetinin ortaya çıkışında Mutezile kelâmcılarının Abbasî halifesini et­kilemesinin rol oynadığı genellikle kabul edilir. Ancak Merv'in hilâfet merkezi olarak seçilmesi ve FazI b. Sehi'in vezir yapılmasında olduğu gibi İran asıllı kişilerin yönetimde etkin oluşunun yanı sıra Me'mûn'un bazı uygulamalarının başta Bağdat olmak üzere çeşitli vilâyet­lerde ayaklanmalara sebep olduğu, Ali ev­lâdının da bazı vilâyetlerde iktidarı ele ge­çirmek için isyan etmesi gibi hususlar göz önünde bulundurulduğunda mihne siya­setinin kaynağını yalnızca bir inanç kay­gısına indirgemenin mümkün olmadığı görülür.[bk. Me'mûn]