I. Dünya Savaşı sırasında Kûtül'amâre çok hareketli günler yaşadı. 1915 yılı Eylül sonlarına doğru İngiliz Generali Tbwnshend Dicle nehri boyunda harekete geçti; Osmanlı Devleti'nin Türk ve Araplar'dan oluşan kuvvetleri Albay Yûsuf Nûreddin Bey'in kumandasında bulunuyordu. He­defleri Bağdat'ı almak olan İngilizler yol üzerindeki Kûtül'amâre'yi işgal ettiler (26 Eylül 1915). Bunun üzerine bölgedeki Altıncı Ordu'nun başına Birinci Ordu ku­mandanı Alman Mareşali Goltz Paşa geti­rildi (22 Ekim 1915). 22-26 Kasım 191 S'te General Tovvnshend, Bağdat'a 30 km. uzaklıktaki Selmânıpâk denilen bölgede taarruza başladı. Meydana gelen çarpışmalar, Bağdat'ı ele geçirmeye çalışan İngilizler'le onları durdurmaya çalışan Türk­ler arasında büyük bir mücadeleye dö­nüştü. Çok sayıda kayıp veren İngilizler Kûtül'amâre'ye çekilirken Osmanlı kuv­vetleri kaleyi kuşatma altına aldılar (5 Aralık 1915). Halil Paşa kumandasındaki bu kuşatma ve İngİlizler'in verdikleri kar­şı mücadele I. Dünya Savaşf nın en önemli çarpışmaları arasında yer alır. 1916 yılının başlarında İngilizler'in Irak cephesi ku­mandanlığında bulunan General Nbcon'un yerine General Percy Lake tayin edildi. Ge­neral Percy Lake'in emriyle Basra tara­fındaki İngiliz kuvvetlerinin kuşatma al­tındaki General Tovvnshend'e yardım te­şebbüsleri sonuç vermedi ve İngilizler, Hindistan'dan Basra'ya gönderilen yeni tugayların desteğinde S Nisan 1916'da Felahiye'de başlattıkları dört gün süren taarruza rağmen kuşatmayı yaramadılar. Kaledeki yiyecek stoklarının tükenmesi üzerine uçaklarla atılan yiyecek paketle­rinin çoğu nehre düştüğünden yapılan yardımlar yerine ulaşmadı. İngilizler. 21-22 Nisan 1916'da IV. Felahiye Muharebesi denilen bir saldırı daha gerçekleştirdilerse de geri püskürtüldüler. Başka çaresi kalmayan General Percy Lake, 26 Nisan 1916'da kuşatma altındaki General Tovvn­shend'e Türkler'le teslim müzakerelerini başlatmasını bildirdi. Yaklaşık beş ay sü­ren kuşatmanın kaldırılması karşılığında İngilizler bütün silâhlarını ve 1 milyon sterlin tazminat vermeyi teklif ettiler ve karşılığında Amâre yolu ile Hindistan'a gitmek için müsaade istediler; Türk tarafı ise İngİlizler'in kayıtsız şartsız teslim olmasında direndi. Nihayet 27 Nisan 1916'da Kûtüramâre'nin 4 km. kuzeybatısın­da nehir üzerinde Halil Paşa ile General Tovvnshend arasında yapılan görüşmede İngilizler tazminatı 2 milyon sterline çıkardılar. 29 Nisan 1916 günü protokol imzalanmasının ardından halkın coşkulu gösterileri arasında Türk kuvvetleri Kû-tül'amâre'ye girdi ve 13.309 kişilik İngiliz ordusunu teslim aldı.

Kûtül'amâre zaferi genelde I. Dünya Savaşı'nı etkilemiş ve Bağdat'ı ele geçir­meye yönelik planlar yapan İngilizler'e bü­yük bir darbe vurmuştur. Ancak bu askerî başarı, Haziran 1916'da Hicaz'da ortaya çıkacak olan İngİlizler'in planladığı Şerif Hüseyin ayaklanmasını engelleyemedi. 1916 ve 1917 yıllarındaki savaşlar Os­manlı Devleti'nin bağlı bulunduğu tarafın başarısızlığı ile sonuçlandığından Ortado­ğu tamamen kaybedildi; Şubat 1917'de Kütül'amâre ve Mart ayında Bağdat İn­gİlizler'in eline geçti. Bölgeye gelen İngi­liz manda idaresinin yaptığı idarî taksi­mata göre Kûtül'amâre yeni kurulan on dört livanın (muhafaza) ana şehirlerinden biri, daha sonra da Irak Devleti'nin kurul­masıyla (Ağustos 1921) bu on dört liva­dan birinin merkezi oldu. Günümüzde on sekiz muhafazadan Vâsıt'ın merkezi olup muhafazanın nüfusu 860.000 (2002) Kû-tül'amâre'nin nüfusu 380.000'dir (2002).

TDV İslâm Ansiklopedisi

Filozof
- Design by Filozof.net