Filozof.net

Kut'ül Amare Nerede, Savaşı, Tarihi, Nüfusu, Hakkında Bilgi

I. Dünya Savaşı sırasında Kûtül'amâre çok hareketli günler yaşadı. 1915 yılı Eylül sonlarına doğru İngiliz Generali Tbwnshend Dicle nehri boyunda harekete geçti; Osmanlı Devleti'nin Türk ve Araplar'dan oluşan kuvvetleri Albay Yûsuf Nûreddin Bey'in kumandasında bulunuyordu. He­defleri Bağdat'ı almak olan İngilizler yol üzerindeki Kûtül'amâre'yi işgal ettiler (26 Eylül 1915). Bunun üzerine bölgedeki Altıncı Ordu'nun başına Birinci Ordu ku­mandanı Alman Mareşali Goltz Paşa geti­rildi (22 Ekim 1915). 22-26 Kasım 191 S'te General Tovvnshend, Bağdat'a 30 km. uzaklıktaki Selmânıpâk denilen bölgede taarruza başladı. Meydana gelen çarpışmalar, Bağdat'ı ele geçirmeye çalışan İngilizler'le onları durdurmaya çalışan Türk­ler arasında büyük bir mücadeleye dö­nüştü. Çok sayıda kayıp veren İngilizler Kûtül'amâre'ye çekilirken Osmanlı kuv­vetleri kaleyi kuşatma altına aldılar (5 Aralık 1915). Halil Paşa kumandasındaki bu kuşatma ve İngİlizler'in verdikleri kar­şı mücadele I. Dünya Savaşf nın en önemli çarpışmaları arasında yer alır. 1916 yılının başlarında İngilizler'in Irak cephesi ku­mandanlığında bulunan General Nbcon'un yerine General Percy Lake tayin edildi. Ge­neral Percy Lake'in emriyle Basra tara­fındaki İngiliz kuvvetlerinin kuşatma al­tındaki General Tovvnshend'e yardım te­şebbüsleri sonuç vermedi ve İngilizler, Hindistan'dan Basra'ya gönderilen yeni tugayların desteğinde S Nisan 1916'da Felahiye'de başlattıkları dört gün süren taarruza rağmen kuşatmayı yaramadılar. Kaledeki yiyecek stoklarının tükenmesi üzerine uçaklarla atılan yiyecek paketle­rinin çoğu nehre düştüğünden yapılan yardımlar yerine ulaşmadı. İngilizler. 21-22 Nisan 1916'da IV. Felahiye Muharebesi denilen bir saldırı daha gerçekleştirdilerse de geri püskürtüldüler. Başka çaresi kalmayan General Percy Lake, 26 Nisan 1916'da kuşatma altındaki General Tovvn­shend'e Türkler'le teslim müzakerelerini başlatmasını bildirdi. Yaklaşık beş ay sü­ren kuşatmanın kaldırılması karşılığında İngilizler bütün silâhlarını ve 1 milyon sterlin tazminat vermeyi teklif ettiler ve karşılığında Amâre yolu ile Hindistan'a gitmek için müsaade istediler; Türk tarafı ise İngİlizler'in kayıtsız şartsız teslim olmasında direndi. Nihayet 27 Nisan 1916'da Kûtüramâre'nin 4 km. kuzeybatısın­da nehir üzerinde Halil Paşa ile General Tovvnshend arasında yapılan görüşmede İngilizler tazminatı 2 milyon sterline çıkardılar. 29 Nisan 1916 günü protokol imzalanmasının ardından halkın coşkulu gösterileri arasında Türk kuvvetleri Kû-tül'amâre'ye girdi ve 13.309 kişilik İngiliz ordusunu teslim aldı.

Kûtül'amâre zaferi genelde I. Dünya Savaşı'nı etkilemiş ve Bağdat'ı ele geçir­meye yönelik planlar yapan İngilizler'e bü­yük bir darbe vurmuştur. Ancak bu askerî başarı, Haziran 1916'da Hicaz'da ortaya çıkacak olan İngİlizler'in planladığı Şerif Hüseyin ayaklanmasını engelleyemedi. 1916 ve 1917 yıllarındaki savaşlar Os­manlı Devleti'nin bağlı bulunduğu tarafın başarısızlığı ile sonuçlandığından Ortado­ğu tamamen kaybedildi; Şubat 1917'de Kütül'amâre ve Mart ayında Bağdat İn­gİlizler'in eline geçti. Bölgeye gelen İngi­liz manda idaresinin yaptığı idarî taksi­mata göre Kûtül'amâre yeni kurulan on dört livanın (muhafaza) ana şehirlerinden biri, daha sonra da Irak Devleti'nin kurul­masıyla (Ağustos 1921) bu on dört liva­dan birinin merkezi oldu. Günümüzde on sekiz muhafazadan Vâsıt'ın merkezi olup muhafazanın nüfusu 860.000 (2002) Kû-tül'amâre'nin nüfusu 380.000'dir (2002).

TDV İslâm Ansiklopedisi