Filozof.net

Meclisi Meşayih Nedir, Tarihi, Ne Zaman Kuruldu, Hakkında Bilgi

Meclis-i Meşâyih. Tekkeleri denetlemek ve idarî İşlerine bakmak üzere 1866 yılında şeyhülislâmlığa bağlı olarak kurulan müessese.

Osmanlı Devleti'nde XIX. yüzyıla kadar tarikatları denetleyen ve tekkelerin idari işleriyle uğraşan bir kurum bulunmuyor­du. Teşkilâtlanmalarında belli ölçüde ba­ğımsızlığa sahip olan tekkeler, XIX. yüz­yılın ortalarına doğru bürokraside geli­şen merkeziyetçi harekete paralel olarak devlet denetimine alınmaya başlanmış­tır. Tekkeleri denetim altına almak için bilinen ilk çalışmalar III. Selim zamanında yapılmıştır. İstanbul'daki bazı tekke şeyh­lerinin İstanbul kadılığına yaptığı şikayet üzerine, sapkın inanışlara sahip olan ta­rikat mensuplarının durumlarının teftiş edilerek devlete bildirilmesi ve bu tür ina­nışlara sahip kimselere tekke açtınlmaması için bazı şeyhler görevlendirilmişti. Fakat görevli şeyhlerin yetkilerini aşan davranışları üzerine Muharrem 1208 (Ağustos 1793) tarihinde çıkarılan bir fer­manla bunların sayısı üç kişiyle sınırlandı­rılmıştır. Tekke vakıflarını Evkâf-ı Hümâ­yun Nezâreti'nin denetimine veren 1227 (1812) tarihli bir fermanla Osmanlı eya­letlerinde aynı tarikata bağlı bütün tek­keler tarikatın İstanbul âsitânesi merkez kabul edilerek buraya bağlanmıştır. Yine bu fermanla meşihatı boşalan bir tekkeye şeyh tayininde tevcihin şeyhülislâmlığa arzedilmesi ve taşradaki tekkelere şeyh tayinlerinde merkez tekkenin görüşünün alınması usulü getirilmiştir. Bu fermanla birlikte tekkeler idarî yönden şeyhülislâm­lığın ve malî yönden Evkâf-ı Hümâyun Ne­zâreti'nin denetimine girmiştir.

Tekkelerin denetim altına alınmasında ikinci önemli adım Meclis-i Meşâyih'in ku­rulması olmuştur. Meclis-i Meşâyih'in te­sisiyle ilgili bilgileri ihtiva eden en erken tarihli belge 1283 yılının Receb ayına (Ka­sım 1866) ait bir iradedir. Şeyhülislâm Mehmed Refik Efendi'nin arz tezkiresi­nin ekli bulunduğu iradeden Meclis-i Me­şâyih'in 1281'de (1864) kurulduğu, fakat Evkâf-ı Hümâyun Nezâreti'nin meclisin şeyh tayinlerine ait yazılarını dikkate al­maması sebebiyle faaliyete geçmediği an­laşılmaktadır. Mehmed Refik Efendi sa­dârete gönderdiği bir tezkireyle Meclis-i Meşâyih'in tahkim ve yeniden tesisini ta­lep etmiştir.