Filozof.net

Menzil Teşkilatı -Osmanlıda- Nedir, Tarihi, Hakkında Bilgi

Menzil. Osmanlı Devleti'nde resmî haberleşmeyi sağlayan posta teşkilâtı ve ordunun konaklama noktaları için kullanılan bir terim.

Sözlükte "İnmek, konaklamak, misafir olmak" anlamındaki nüzul kökünden tü­remiş bir mekân ismi olan menzil "ev, ko­nak; iki konak arası, bir konak yol; posta ve posta tatarları beygirlerinin bulundu­ğu mahal" mânalarına gelir. Osmanlı Dev­leti'nde daha çok resmî haberleşmeyi sağlayan posta teşkilâtını ifade eder. Ulakların, postacıların bulunduğu yere çaparhâne de denmiş ve bu tabir Farsça'ya geçerek "postahane" karşılığında kulla­nılmıştır. Ortaçağ İslâm ve Türk devletle­rinde berîd, Moğollar ve İlhanlılar'da yam adı altında görülen haberleşme teşkilâtı, Osmanlı Devleti'nde her ikisinden de fay­dalanılmak suretiyle tesis edilmiş olan menzil teşkilâtı ile yürütülmüştür.

Osmanlı Devleti'nde haberleşme İlkön­ce ulaklarla ve ulak hükmü yoluyla sağla­nıyordu. Ulaklar ihtiyaçları halinde hay­vanlara el koyabilir, geçtikleri yerlerde hayvanlarının ve kendilerinin iaşesi temin edilirdi. Hareket serbestliği olan ulakla­rın ellerindeki ulak hükmünü kullanarak halka eziyet etmeleri üzerine Kanunî Sul­tan Süleyman döneminde 946'da (1539) Vezîriâzam Lutfi Paşa menzil sistemini yeni baştan teşkilâtlandırdı. Belirli nokta­larda menzil adıyla konaklama istasyon­ları kurulup çevre ahalisi de menzilci ta­yin edilerek yeni bir haberleşme sistemi oluşturuldu. Ülkenin her tarafına ulaşan yolların merkezi İstanbul olup Anadolu ve Rumeli yönlerinde üç ana kola ayrılır­dı. Bu ana kollar da birbirine tâli yollarla bağlanırdı.