Filozof.net

Anasayfa

Mondros Ateşkes Antlaşması Maddeleri, Sonuçları, Tarihi

Mondros Ateşkes Antlaşması. I. Dünyâ Savaşı sonunda Osmanlı Devletiyle Îtilâf Devletleri arasında imzâlanan mütâreke (30 Ekim 1918).

ABD'nin Ocak 1917'de savaşa katılmasıyla I. Dünya Savaşı’nın sonucu belli oldu.

Bulgaristan, 15 eylül 1918 günü başlayan Fransız saldırısı sonunda Makedonya Cephesi'nde kesin yenilgiye uğrayarak 29 eylül 1918'de Selanik’te, Ateşkes Antlaşması’nı imzalamak zorunda kaldı.

Ardından, 4-5 ekim 1918 gecesi Almanya, İsviçre Hükûmeti’nin aracılığıyle ateşkes için ABD'ye başvurdu. Bunu 5 ekimde İsveç aracılığıyle Avusturya-Macaristan’ın ve İspanya aracılığıyle Osmanlı Devleti’nin Başkan Wilson’a başvurmaları izledi.

Osmanlı Hükûmeti’nin bu girişimine karşılık verilmedi. Bunun üzerine İttihat ve Terakki Hükümeti'nin Sadrazamı Talât Paşa istifa etti. Yerine, I.Dünya Savaşı'na girmeyi uygun bulmamış olan Ahmet İzzet Paşa getirildi.

Ateşkesin sağlanması için, 17 Nisan 1916'da Kutül Amare’de esir düştükten sonra Heybeliada’da oturan general Towshend’den yararlanılmak istendi ve general 20 Ekim'de, İngiltere’nin Akdeniz Filosu komutanı ile görüşmek üzere Mondros'a gönderildi. Bir yandan da, Selânik'te bulunan Fransız generali Franchet d'Esperey ile bağlantı kurmağa çalışıldı.

Ancak, ateşkes görüşmelerinin yalnız kendisiyle yapılmasını isteyen İngiltere, Osmanlı'nın yenilgisinden olabildiğince yararlanmak yollarını deniyordu. Bu nedenledir ki, bütün müttefikleri adına ateşkes antlaşması yapabilme yetkisini almış, Suriye ve Irak’ta durumunu sağlamlaştırıncaya kadar da ateşkes önerisine cevap vermemişti.

İngiltere'nin Akdeniz Filosu komutanı tümamiral Calthrope, 23 Ekim tarihli telgrafıyle Osmanlı Devleti temsilcilerinin Mondros’a gönderilmesini bildirdi. Ateşkes görüşmeleri için Bahriye vekili Rauf (Orbay) Bey, Hariciye müsteşarı Reşat Hikmet Bey ve kurmay yarbay Sadullah Bey görevlendirildiler. Heyetin sekreterliği Dışişleri'nden Âli Bey'e verildi; Rauf Bey’in yaveri Sait ve deniz subayı Tevfik beyler de 24 Ekim 1918'de İstanbul’dan "Peyki Şevket" adlı savaş gemisiyle hareket eden heyete katıldılar. Ertesi sabah Bandırma'ya varıldı ve oradan trenle İzmir'e geçildi. İzmir’den "Muzaffer" adlı römorköre binen heyeti, Midilli yakınlarında İngiliz donanmasının Agamemnon savaş gemisi alarak, Limnos (Limni) adasının Mondros (Mudros) limanına götürdü.

Ateşkes görüşmeleri Agamemnon gemisinde yapıldı. 27 Ekim Pazar sabahı başlayan görüşmeler 30 ekim Çarşamba gecesi tamamlandı.

Ateşkes koşulları İngiltere tarafından önerilmekteydi ve bunlar arasında ilk dört maddeye konu olanlarda hiç bir değişikliğin yapılamayacağı amiral Calthrope tarafından, daha başlangıçta açık ve kesin olarak belirtilmişti.

Maddeler
1-Karadeniz’e geçişi sağlamak için Boğazlar açılacak ve geçiş güvenliğini sağlamak üzere Çanakkale
ve İstanbul boğazlarındaki istihkâmlar müttefiklerce işgal edilecektir.

2- Osmanlı sınırındaki bütün mayın tarlaları taranacak ve bunların kaldırılmasına dair bilgi verilip, yardım edilecektir.

3- Karadeniz’deki torpiller (mayınlar) hakkında bilgi verilecektir.

4- İtilâf Devletleri ne mensup savaş esirleriyle Ermeni esirler ve tutuklular İstanbul’da toplanacak ve kayıtsız, koşulsuz İtilâf Devletleri’ne teslim olunacaktır.

Bu maddenin görüşülmesi sırasında Rauf Bey'in Rus, Ermeni esirlerin ülkelerine iade edildiği, tutuklu Ermenilerin salıverilmesi ve haklarında genel af ilân edilmesine ilişkin işlemin yürütülmekte olduğunu belirtmesi üzerine, İngiliz amiralinin verdiği cevap ilginçtir: "Görüşünüzü anlıyorum. Ancak Ermeniler hakkında (antlaşmaya) bir şey geçirmek istiyoruz; çünkü Ateşkes Antlaşması yapıldığı halde (antlaşmaya) Ermeniler hakkında bir şey geçirilmemesinden ötürü İngiliz ve Amerikan kamuoyunun tepkisiyle karşılaşırız".

5- Hudutların korunması ve iç asayişin temini dışında, Osmanlı ordusu derhal terhis edilecektir.

6- Osmanlı savaş gemilerinin teslimi ve gösterilecek Osmanlı liman, ya da limanlarında bağlı bulundurulacaktır.

7- İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek durum ortaya çıktığında herhangi stratejik noktayı işgal hakkına sahip olacaklardır.

8- Osmanlı demiryollarından İtilaf Devletleri istifade edecekler ve Osmanlı ticaret gemileri onların hizmetinde bulundurulacaktır.

9- İtilaf Devletleri, Osmanlı tersane ve limanlarındaki vasıtalardan istifade sağlayacaktır.

10-Toros Tünelleri, İtilaf Devletleri tarafından işgal olunacaktır.

11- İran içlerinde ve Kafkasya’da bulunan Osmanlı kuvvetleri, işgal ettikleri yerlerden geri çekilecekler.

12- Hükümet haberleşmesi dışında, telsiz, telgraf ve kabloların denetimi, İtilaf Devletlerine geçecektir.

13- Askeri, ticari ve denizle ilgili madde ve malzemelerin tahribi önlenecektir.

14- İtilaf Devletleri kömür, mazot ve yağ maddelerini Türkiye’den temin edeceklerdir. (Bu maddelerden hiç biri ihraç olunmayacaktır.)

15- Bütün demiryolları, İtilaf Devletlerin zabıtası tarafından kontrol altına alınacakt

16- Hicaz'da, Asir'de, Yemen'de, Suriye’de ve Irak ta bulunan birliklerin en yakın İtilaf Devletlerinin komutanlarına teslim olunacaktır.

17- Trablus ve Bingazi'de bulunan Osmanlı subaylarının İtalyanlar’a teslim teslim olacaktır.

18- Trablus ve Bingazi’de Osmanlı işgali altında bulunan limanlar İtalyanlara teslim olunacaktır.

19- Almanya ve Avusturya kara ve deniz askerleri ile sivil memurları ve bu devletlerin uyrukları Osmanlı ülkesini terk edeceklerdir.

20- Gerek askeri teçhizatın teslimine, gerek Osmanlı Ordusunun terhisine ve gerekse nakil vasıtalarının İtilaf Devletlerine teslimine dair verilecek herhangi bir emir, derhal yerine getirilecektir.

21- İtilaf Devletleri adına bir üye, iaşe nezaretinde çalışacak bu devletlerin ihtiyaçlarını temin edecek ve isteyeceği her bilgi kendisine verilecekti

22- Osmanlı savaş esirleri İtilâf Devletleri yanında kalacak; sivil esirlerin salıverilmesi dikkate alınacaktır.

23- Osmanlı Hükûmeti'nin yabancı hükümet merkezleriyle tüm ilişkilerini kesecetir.

24- Vilayât-ı Sitte’de (Altı vilayet: Erzurum, Van, Elazığ, Diyarbekir, Sivas, Bitlis) karışıklık çıkarsa,
İtilâf Devletleri bu illerin herhangi bir bölümünü işgal edebileceklerdir.

25- Müttefikler'le Osmanlı Hükümeti arasındaki silâhlı çatışmanın 31 ekim 1918 günü, mahalli öğle saatinde sona erecektir.

Monros Sonrası