Filozof.net

Davud Paşa Hamamı -Üsküp- Mimari, Özellikleri, Hakkında Bilgi

Dâvud Paşa Hamamı. Üsküp'te Sadrazam Koca Dâvud Paşa tarafından XV. yüzyıl sonlarında yaptırılan çifte hamam.

Sultan II. Bayezid devrinde uzun süre sadrazamlıkta bulunan Dâvud Paşa (ö. 904/1498) tarafından vakıflarına gelir sağlamak üzere Üsküp'ün merkezinde yaptırılmıştır. Yapım tarihini bildiren bir kayıt veya kitabe yoktur. Bu konuda çalı­şanlardan Ekrem Hakkı Ayverdi hamamı Fâtih Sultan Mehmed devri eserleri arası­na koymuş. Aydın Yüksel ise Hüsrev Red-ric'in bina için 1484 tarihini gösterdiğini belirtmiş, kendisi de esere II. Bayezid devri yapıları arasında yer vermiştir.

Üsküp'te Vardar Köprüsü başında olan Dâvud Paşa Hamamı, Rumeli'deki Os­manlı devri Türk eserleri arasında gös­terişli mimarisiyle en heybetli olanlardan biridir. 953 (1546) tarihli İstanbul Vakıiîan Tahrir Defteri'ne göre bu büyük­lükte bir hamam için az sayılacak 5838 akçe tutarında gelir getirmesi şaşırtıcı olan tesis, 1948'den sonra tamir edile­rek küçük bazı değişikliklerle kitabeler müzesi ve sanat galerisi haline getiril­miştir.

Muntazam taş ve tuğla dizileriyle örü­len cephesi, çifte soyunma yeri kubbe­leriyle âbidevî bir dış görünüme sahip olan hamamın plan düzeni, genellikle Osmanlı devri Türk hamamları gelene­ğine uygundur. Ancak bazı farklılıklar da göze çarpar. Erkekler kısmının girişi Ön cephede olup bunun iki yanında sivri tah­fif kemerli pencereler vardır: yan cep­hede de iki pencere bulunur. Girişi yan sokaktan olan kadınlar kısmının pence­resi yoktur. Bu kısım yalnız kubbe orta­sındaki aydınlık fenerinden biraz ışık alır. Normalde dikdörtgen biçiminde ve üç bölümlü olan ılıklık kısmı, burada her iki kanatta da kubbe ile örtülü birer ka­re mekân halindedir. Ayrıca erkekler kıs­mında büyük, kadınlar kısmında çok da­ha küçük ölçüde olmak üzere yine kub­beli birer mekâna bu ılıklıktan geçilir. Bilinen Osmanlı hamamlarında rastlan­mayan bir yenilik olan bu hacimlerin han­gi gaye ile yapıldığı bilinmemektedir. Bu yan mekânlarla esas ılıklık arasında er­kekler kısmında çifte, kadınlar kısmın’da tek hela vardır. Erkekler kısmının sı­caklık bölümü eski Türk mimari gelene­ğinde, dört eyvanlı tiptedir. Ancak bu­rada dört eyvan olmakla beraber arala­rında yalnız üç köşede halvet hücreleri vardır. Dördüncü hücrenin yeri yandaki kubbeli hacim tarafından işgal edilmiş­tir. Ötekine nisbetle daha küçük olan ka­dınlar kısmı ise sıcaklıkta çok değişik bir plana sahiptir. Burada İki sütun yar­dımıyla sağlanmış, üç eyvanlı ve ortası kubbeli bir ana mekâna açılan, kubbeli yan yana iki halvet hücresi bulunur. Böy­lece Dâvud Paşa Hamamı'nın kadınlar kısmı, Türk hamam mimarisinde olduk­ça az rastlanan "ortası kubbeli, enine sı-caklıklı ve çift halvet hücreli" tipin bir temsilcisi olmaktadır.

Dâvud Paşa Hamamı'nın, sekiz köşeli sağır kasnaklara oturan yaklaşık 11.60 m. çapındaki camekân kubbeleri binaya heybetli bir görünüm sağlar. Belli başlı bütün mekânlarında kubbe ve tonozla­ra geçiş için yapılmış olan, hepsi de de­ğişik desenli mukarnas ve Türk üçgen­leri hamamı ilgi çekici yapmaktadır. Ay­rıca küçük kubbe ve tonozlarda aydın­latma için yapılan fılgözü menfezlere de yıldız biçimi verilmiştir.

Dâvud Paşa Hamamı, gurbette kalan Türkeserleri arasında en güzel ve de­ğerlilerinden biridir. Birçok benzeri gibi, bu arada İstanbul Vakıfları Tahrir Defteri'nden yine Vardar yakınında bulun­duğu öğrenilen Küçük Dâvud Paşa Ha­mamı gibi yıktırılıp ortadan kaldırılma­ması, esas fonksiyonu dışında da olsa tamir edilmiş olarak bakımlı biçimde ko­runması sevindiricidir.

Diyanet İslam Ansiklopedisi