XIV. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Kâşgar ve çevresine Moğol asıllı Duğlat-lar hâkim oldular. Timur HârizrrTe sefer düzenlerken onların üzerine de ordu sev-kediyordu. 1399"da gönderdiği torunu Mirza İskender, Yarkent ve Aksu ile birlik­te Kâşgar'ı da zaptetti. Hoten, Endican ve Kâşgar'ı Şâhruh'un oğlu İbrahim Sultan'a veren Timur, Ankara Savaşı'ndan sonra Anadolu'dan getirdiği 30.000 çadır Kara Tatar'ın bir kısmını Kâşgar tarafla­rına yerleştirdi. 1416'da Timur'un torunu Uluğ Bey, Ömer Şeyh'in oğlu Emîrek Ah-med'in idaresindeki Kâşgar'a da hâkim oldu. Aynı yıl Duğlatlar Tarım havzasından tamamen uzaklaştınldıysa da ardından geri döndüler ve Kâşgar'ı tekrar ele geçi­rerek burada 1499 veya 1S14 yılına kadar hüküm sürdüler. 1606'da Çağatay hânedanına mensup Emîr İsmail Kâşgar'a hâ­kim oldu. Onun zamanında halk üzerinde büyük nüfuzu bulunan Afak (Appak, Abak) Hoca. Kalmuklar'ın yardımıyla 1678'de şehrin emîri oldu. Böylece başlayan Ho­calar dönemi XIX. yüzyıla kadar devam etti. 1759'da Çin Tarım havzasının tama­mını işgal etti ve merkezi Yarkent olan mahallî bir yönetim kurdu. Fakat XIX. yüzyılda bölgede idarî bozukluk ve sömü­rünün artması ve savaşlarla büyük çap­taki isyanların merkezî yönetimi zayıflat­ması sebebiyle müslümanlar sık sık ayak­landılar. 1759'da sürgüne gönderilen Ho-calar'la dinî ve siyasî liderler Çin yöneti­mine karşı gösterilen direnişte önemli rol oynadılar. Ayaklanmalar. Orta Asya'da bir İslâm devleti kurmak isteyen Yâkub Han'­la zirveye ulaştı. Yâkub Han 1870'te Hin­distan'daki İngiliz idaresiyle anlaştı ve on­ların ülkenin tabii zenginliklerinin kendi­leri tarafından işletilmesi şartını kabul ederek bir Kâşgar devleti kurulması ve bu devletin Osmanlılar'a tâbi olması ko­nusunda mutabakata vardı. Aynı yıl İs­tanbul'a gelen Kâşgar elçisi büyük bir il­giyle karşılandı ve Yâkub Han'a birinci rütbeden nişân-ı Osmânî ile kılıç ve alem gönderildi. 1872'den itibaren Yâkub Han'ın hâkim olduğu Kâşgar'da ve diğer yerlerde hutbeler Padişah Abdülaziz adı­na okundu; 187S'ten itibaren de Kâşgar emirliğinin babadan oğula geçmesi kabul edildi. Fakat bu girişimler, 1877'de Yâ­kub Han'ın Ölümü üzerine Çinliler'in Kâşgar'ı istilâ etmesiyle yarım kaldı. 1884'te Çin yönetimi bölgede Doğu Türkistan (Sinkiang) vilâyetini kurdu; ancak vilâyet üze­rindeki kontrolü tam değildi. 1930'da Sovyetler Birliği bölgeyi himayesi altına aldığını açıkladı. 1933'te Uygurlar, Kâş­gar'da İngiltere'nin desteğiyle Sovyet karşıtı bir Doğu Türkistan cumhuriyeti kurma teşebbüsünde bulundularsa da başarılı olamadılar. 1949'da Çin Halk Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla Tarım havzası önemli bir siyasî, ekonomik ve sosyal de­ğişim yaşadı. 1955'te Doğu Türkistan, muhtariyet isteyen Uygurlar'ı yatıştırmak amacıyla Sinkiang Uygur Otonom Bölgesi adı altında yeniden organize edildi. İdarî olarak Kâşgar bir il merkezi ve on bir il­çeden oluşan bir vilâyettir.

Kâşgar İlkçağ'dan beri Tarım havzası­nın ekonomik merkezidir. Eski dönem­lerde el sanatlarında, özellikle kilim, teks­til ve seramik dallarında meşhurdu. 1950'lerden bu yana pamuk endüstrisi başta olmak üzere kurulan çeşitli modern endüstriler şehrin ekonomik önemini art­tırmıştır. Diğer taraftan iki ipek yolunun buluştuğu yerdeki konumu ve Çin'le Or­ta Asya arasındaki transit taşımacılıktaki rolü, eski çağlardan beri Kâşgar'ın bir ti­caret merkezi olarak önem kazanmasını sağlamıştır. 1949 ile 1980'li yıllar arasın­da 30.000'den 160.000'e yükselen ve ço­ğunluğu Uygurlar'dan oluşan şehrin nü­fusu 1991'de 330.397 idi. İslâm hâkim dindir; fakat 1960'lardaki kültür devri­minden ancak 100 cami ve mescid kur­tulabilmiştir. Bunlar arasında, Çin'in en büyük camisi olan ve özellikle şehre İslâmî bir hava veren lydgâh Meydanfndaki aynı adı taşıyan, XVII. yüzyılda inşa edil­miş cami yanında Afak Hoca Camii ve Türbesi, Döng Mescid. Kâşgarlı Mahmud Türbesi ve Yûsuf Has Hâcib Türbesi gibi mimari yapılar bulunur.

TDV İslâm Ansiklopedisi

Yorum ekle veya Makaleye katkı yap

Uyarı!
Hakaret içeren yorumların yasal takip gereği ip adresleri sistem tarafından kayda alınmaktadır.


Güvenlik kodu
Yenile

Filozof
Özel Arama Motoru
- Design by Filozof.net