Filozof.net

Kaşgar Şehri, Nerede, Hangi Ülkede, Tarihi, Hakkında Bilgi

XIV. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Kâşgar ve çevresine Moğol asıllı Duğlat-lar hâkim oldular. Timur HârizrrTe sefer düzenlerken onların üzerine de ordu sev-kediyordu. 1399"da gönderdiği torunu Mirza İskender, Yarkent ve Aksu ile birlik­te Kâşgar'ı da zaptetti. Hoten, Endican ve Kâşgar'ı Şâhruh'un oğlu İbrahim Sultan'a veren Timur, Ankara Savaşı'ndan sonra Anadolu'dan getirdiği 30.000 çadır Kara Tatar'ın bir kısmını Kâşgar tarafla­rına yerleştirdi. 1416'da Timur'un torunu Uluğ Bey, Ömer Şeyh'in oğlu Emîrek Ah-med'in idaresindeki Kâşgar'a da hâkim oldu. Aynı yıl Duğlatlar Tarım havzasından tamamen uzaklaştınldıysa da ardından geri döndüler ve Kâşgar'ı tekrar ele geçi­rerek burada 1499 veya 1S14 yılına kadar hüküm sürdüler. 1606'da Çağatay hânedanına mensup Emîr İsmail Kâşgar'a hâ­kim oldu. Onun zamanında halk üzerinde büyük nüfuzu bulunan Afak (Appak, Abak) Hoca. Kalmuklar'ın yardımıyla 1678'de şehrin emîri oldu. Böylece başlayan Ho­calar dönemi XIX. yüzyıla kadar devam etti. 1759'da Çin Tarım havzasının tama­mını işgal etti ve merkezi Yarkent olan mahallî bir yönetim kurdu. Fakat XIX. yüzyılda bölgede idarî bozukluk ve sömü­rünün artması ve savaşlarla büyük çap­taki isyanların merkezî yönetimi zayıflat­ması sebebiyle müslümanlar sık sık ayak­landılar. 1759'da sürgüne gönderilen Ho-calar'la dinî ve siyasî liderler Çin yöneti­mine karşı gösterilen direnişte önemli rol oynadılar. Ayaklanmalar. Orta Asya'da bir İslâm devleti kurmak isteyen Yâkub Han'­la zirveye ulaştı. Yâkub Han 1870'te Hin­distan'daki İngiliz idaresiyle anlaştı ve on­ların ülkenin tabii zenginliklerinin kendi­leri tarafından işletilmesi şartını kabul ederek bir Kâşgar devleti kurulması ve bu devletin Osmanlılar'a tâbi olması ko­nusunda mutabakata vardı. Aynı yıl İs­tanbul'a gelen Kâşgar elçisi büyük bir il­giyle karşılandı ve Yâkub Han'a birinci rütbeden nişân-ı Osmânî ile kılıç ve alem gönderildi. 1872'den itibaren Yâkub Han'ın hâkim olduğu Kâşgar'da ve diğer yerlerde hutbeler Padişah Abdülaziz adı­na okundu; 187S'ten itibaren de Kâşgar emirliğinin babadan oğula geçmesi kabul edildi. Fakat bu girişimler, 1877'de Yâ­kub Han'ın Ölümü üzerine Çinliler'in Kâşgar'ı istilâ etmesiyle yarım kaldı. 1884'te Çin yönetimi bölgede Doğu Türkistan (Sinkiang) vilâyetini kurdu; ancak vilâyet üze­rindeki kontrolü tam değildi. 1930'da Sovyetler Birliği bölgeyi himayesi altına aldığını açıkladı. 1933'te Uygurlar, Kâş­gar'da İngiltere'nin desteğiyle Sovyet karşıtı bir Doğu Türkistan cumhuriyeti kurma teşebbüsünde bulundularsa da başarılı olamadılar. 1949'da Çin Halk Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla Tarım havzası önemli bir siyasî, ekonomik ve sosyal de­ğişim yaşadı. 1955'te Doğu Türkistan, muhtariyet isteyen Uygurlar'ı yatıştırmak amacıyla Sinkiang Uygur Otonom Bölgesi adı altında yeniden organize edildi. İdarî olarak Kâşgar bir il merkezi ve on bir il­çeden oluşan bir vilâyettir.

Kâşgar İlkçağ'dan beri Tarım havzası­nın ekonomik merkezidir. Eski dönem­lerde el sanatlarında, özellikle kilim, teks­til ve seramik dallarında meşhurdu. 1950'lerden bu yana pamuk endüstrisi başta olmak üzere kurulan çeşitli modern endüstriler şehrin ekonomik önemini art­tırmıştır. Diğer taraftan iki ipek yolunun buluştuğu yerdeki konumu ve Çin'le Or­ta Asya arasındaki transit taşımacılıktaki rolü, eski çağlardan beri Kâşgar'ın bir ti­caret merkezi olarak önem kazanmasını sağlamıştır. 1949 ile 1980'li yıllar arasın­da 30.000'den 160.000'e yükselen ve ço­ğunluğu Uygurlar'dan oluşan şehrin nü­fusu 1991'de 330.397 idi. İslâm hâkim dindir; fakat 1960'lardaki kültür devri­minden ancak 100 cami ve mescid kur­tulabilmiştir. Bunlar arasında, Çin'in en büyük camisi olan ve özellikle şehre İslâmî bir hava veren lydgâh Meydanfndaki aynı adı taşıyan, XVII. yüzyılda inşa edil­miş cami yanında Afak Hoca Camii ve Türbesi, Döng Mescid. Kâşgarlı Mahmud Türbesi ve Yûsuf Has Hâcib Türbesi gibi mimari yapılar bulunur.

TDV İslâm Ansiklopedisi