Baba İshak, (ö. 637/1240) 1240 yılında Anadolu Selçuklu Devleti'ne karşı hazırlanan ve "Babaî isyanı" diye bilinen büyük Türkmen ayaklanmasında Baba İlyas adına harekâtı yöneten Türkmen şeyhi.

Babaî isyanı sırasındaki mevkii ve yap­tıkları dışında hayatı hakkında hiçbir bil­gi yoktur. Yalnız Hüseyin Hüsâmeddin kaynak belirtmeden Baba İshak'ın asıl adının İzak olup Trabzon'daki Komnenos hanedanına mensup bir Rum mühtedisi olduğunu, Amasya'da bir Rum im­paratorluğu kurmak istediğini, bunu ba­şarabilmek için de müslüman hüviyeti altına gizlenerek Müslümanlık ve Hıris­tiyanlık karışımı bir doktrin geliştirdiği­ni yazmaktadır (Amasya Tarihi, II, 263-273). Hiçbir delii ve kaynakla destekle­nemeyen bu önemli iddiayı ancak bir ih­timal olarak değerlendirmek mümkün­dür. Bununla beraber Baba İshak'ın, Baba İlyâs-ı Horâsânî'nin en önde gelen halifesi olduğu, bu sebeple ayaklanma­nın propaganda ve teşkilâtlanma safha­sından fiilen başlatılıp yürütülmesine ka­dar her hususta onun adına hareket et­me yetkisinin kendisine verildiği, başta Elvan Çelebi'nin Menâkıbü'l-kudsiyye'si (s. 47-54) olmak üzere ilgili bütün kay­naklar tarafından doğrulanmaktadır.

Baba İshak son zamanlara kadar is­yanın önderi olarak biliniyor ve kendisi­nin şeyhi olmasına rağmen Baba İlyas olay dışında görülüyordu. Fakat konu üzerinde yapılan son araştırmalar, bu görüşe sebebiyet veren İbn Bîbî'nin çe­lişkili ifadelerinden yola çıkılarak gerek eski kaynakların gerekse Elvan Çelebi'­nin eserinin sağladığı yeni bilgilerin ışı­ğı altında, isyanı planlayanın Baba İshak değil Baba İlyas olduğunu meydana çı­karmıştır (bk. Ocak, s. 83-89).

Baba İshak, yaşadığı Adıyaman (Hısnı-mansûr) yakınlarındaki Kefersud bölge­sinde Türkmenler'i silâhlandırdıktan son­ra civarı ele geçirdi ve böylece isyanı fi­ilen başlatmış oldu. Selçuklu kuvvetleri­ni üst üste yenerek Adıyaman'ı, Gerger ve Kâhta'yı da aldı. Yolunun üstüne çı­kan her yeri ve her şeyi zaptederek Ma­latya'ya yürüdü. Burada Selçuklu valisi Muzafferüddin Ali Şîr'i de yenerek ken­disine katılan bölge halkının bir kısmıyla sayıca artan kuvvetlerinin başında Amas­ya'ya ulaştı. Fakat Amasya Kalesi'ne sı­ğınmış olan Baba İlyas'ın Selçuklular ta­rafından öldürülmesine engel olamadı. Ancak burada Mübârizüddin Armağanşah'ı mağlûp ederek şeyhinin idamına duyduğu kızgınlıkla Konya'yı ele geçir­meyi planladı. Maiyetindeki Babaîler'le birlikte intikam almak üzere Konya'ya doğru yürüyüşe geçti.

Baba İshak kumandasındaki Babaîler kadınları, çocukları, sürüleri ve bütün ağırlıklarıyla Kırşehir'in kuzeydoğusun­daki Malya ovasına geldikleri sırada Sel­çuklu ordusuyla karşılaştılar. Kumandan Emîr Necmeddin'in zırhlı Frank askerle­rini öne alarak saldırıya geçmesiyle ölüm kalım mücadelesi vermelerine rağmen zırhlı askerlere bir şey yapamadılar ve yenildiler. Çok şiddetli cereyan eden sa­vaşta Baba İshak hayatını kaybetti. Babailer, çocuklar ve kadınlar hariç olmak üzere kılıçtan geçirildiler. Pek az bir kıs­mı kaçıp kurtulabildi veya esir edildi. Kurtulanlar arasında bulunan bazı Baba İlyas halifeleri uç bölgelerine kaçtılar ve izlerini kaybettirdiler.

Diyanet İslam Ansiklopedisi

Yorum ekle veya Makaleye katkı yap

Uyarı!
Hakaret içeren yorumların yasal takip gereği ip adresleri sistem tarafından kayda alınmaktadır.


Özel Arama Motoru
- Design by Filozof.net