Filozof.net

Anasayfa

Bilali Habeşi Kimdir, Hayatı, Ölümü, Kabri, Hakkında Bilgi

Ebû Abdillâh (Ebû Abdilkerîm veya Ebû Amr) Bilâl b. Rebâh (Ö. 20/641). Hz. Peygamber'in ilk müezzini olan sahâbî.

Hicretten kırk yıl kadar önce (581 ci­varı) Habeş asıllı bir köle olarak Arabis­tan'ın bat tarafındaki Serât'ta veya Mek­ke'de Cumah kabilesi içinde dünyaya gel­di. Babası Rebâh ve müslüman olduğu için çeşitli işkencelere mâruz kalan an­nesi Hamâme de köle idi. Annesine nisbetle İbn Hamâme diye de anılan Bilâl İslâmiyet'i Hz. Ebû Bekir vasıtasıyla ka­bul etti.

Bilâl, Benî Cumah'tan adı bilinmeyen birinin veya daha yaygın olan rivayete göre aynı kabileden Ümeyye b. Halefin kölesi idi. Mekke'de müslüman olduğu­nu açıkça söyleyen ilk yedi kişiden biri olduğu için Ümeyye b. Halef Öğle vakit­lerinde onu kızgın güneş altında sırt üs­tü yatırır, büyük bir kaya parçasını göğsü üzerine koydurur, sonra da İslâmiyet'ten vazgeçerek Lât ve Uzzâ'ya tapmaya zor­lardı. Fakat o her defasında, "Rabbim Al­lah'tır; 0 birdir" diyerek bu dayanılmaz işkenceye imanıyla göğüs gererdi. Hz. Peygamber onun bu şekilde işkence gör­mesine son derecede üzülürdü. Hz. Ebû Bekir müslüman olmayan güçlü siyahî bir köleyi vererek Bilâl'i Ümeyye b. Ha­lefin elinden kurtardı ve azat etti. Bazı rivayetlerde onu para ile satın alıp azat ettiği de zikredilir. Hz. Ömer bu olaya işaretle, "Ebû Bekir efendimizdir; efen­dimizi (Bilâl'i) azat etmiştir" derdi.

Hz. Peygamber, Bilâl'i Mekke'de Ubeyde b. Haris ile, Medine'ye hicretten son­ra da Ebû Ruveyha Abdullah b. Abdurrahman el-Has'amî ile kardeş yapt. Me­dine'nin havasına alişamayan bazı sahâ-bîler gibi Hz. Ebû Bekir ile Bilâl'ın de hastalandıkları, Mekke'ye duydukları de­rin hasretle şiirler söyledikleri hadis ki­taplarında zikredilir.

Bilâl-i Habeşî hicretin 1. yılında Hz. Peygamber'in öğrettiği ezanı onun em­riyle ilk defa okumakla meşhur oldu ve hayat boyunca hazarda ve seferde Hz. Peygamber'in müezzinliğini yaptı. Sabah ezanını çok erken okuyan Bilâl'in bu eza­na, "es-Salâtü hayrün mine'n-nevm" (Na­maz uykudan hayırlıdır) İbaresini eklemesi Hz. Peygamber'i memnun etti ve bunu her sabah ezanında tekrarlamasına izin verdi. Bilâl başta Bedir olmak üzere Hz. Peygamber'in bütün gazvelerine katıldı. Bedir'de esir alınan Ümeyye b. Halefi görünce, "İşte küfrün başı! Eğer o kurtulursa ben Ölürüm" diyerek onun öldü­rülmesini sağladı. Mekke'nin fethedildiği gün Hz. Peygamber ile Kabe'nin içine girdi ve Resülullah'ın emri üzerine Ka­be'nin damına çıkarak fetih ezanını oku­du. Hz. Peygamber'in Kabe'nin içinde sol­daki iki direk arasında iki rekât namaz kıldığını rivayet eden de odur.

Bilâl-i Habeşî hayatı boyunca Hz. Pey­gamber'in yanından hiç ayrılmadı, Veda haccında da bulundu. Onun abdest su­yunu temin etmek, sütre* olarak kul­landığı harbeyi taşımak, şahsî ihtiyaçla­rını karşılamak, savaşta özellikle gece­leri korunmasını, gündüzleri ise gölge­lenmesini sağlamak, yemek hazırlamak, beytülmâl işlerine bakmak, Hz. Peygam­ber'in emriyle bazı Ödemeler yapmak, elçileri ağırlamak, seriyye kumandanla­rına sancak vermek, Resûl-i Ekrem'in emirlerini halka duyurmak, kadın esir­leri muhafaza etmek gibi işlerde görev almıştır.

Yaygın olan rivayetlere göre Bilâl-i Ha­beşî Hz. Peygamber'in vefatından son­ra ezan okumamıştır. Hz. Peygamber'in kendisine, "Ey Bilâl! Allah yolunda cihaddan daha faziletli bir amel yoktur" dedi­ğini hatırlatıp cihad için Suriye'ye gitmek üzere Hz. Ebû Bekir'den izin istemiş, an­cak halifenin ısrarı üzerine Medine'de kalmış, Hz. Ömer halife olunca Medine'­den ayrılarak Suriye'de birçok şehir ve bölgenin fethine iştirak etmiştir.

Hz. Ömer Suriye'de Şam divanını ted­vin ederken Bilâl'in isteği üzerine onu ve diğer Habeşliler'i, Ebû Ruveyha'nm kabilesi olan Has'amlılar'la birlikte ay­nı divan defterine yazdırdı. Bazı müslümanlar Bilâl'in ezan okuması için ha­lifeye müracaat ettiler; halifenin iste­ği üzerine Bilâl Suriye'de bir defa ezan okudu ve dinleyenleri ağlatt.

Bilâl-i Habeşî altmış küsur yaşında Dımaşk'ta (veya Halep yahut Dâreyyâ'da) ve­fat etti ve Bâbüssagîr'deki kabristana defnedildi. Bilâl-i Habeşî'nin nesli de­vam etmedi. Kaynaklarda hanımı ve ço­cukları hakkında bilgi bulunmamakta, sadece Hâlid adlı bir erkek ve Gufre (Gufeyre) adlı bir kız kardeşi olduğu zikre­dilmektedir. Uzun boylu, zayıf ve kuru yüzlü, kam­burca, gür ve kır saçlı, siyah tenli idi. Bir defasında Hz. Peygamber ona, "Bu gece cennette, önümde senin pabuçla­rının tıkırtısını duydum" diyerek kendi­sinin cennetlik olduğunu müjdelemiş ve hangi ameli sebebiyle bu dereceyi elde etmiş olabileceğini sormuştu. O da her abdest aldıktan sonra "Allah Teâlâ'nın nasip ettiği kadar" nafile namaz kılma âdetinden söz etmişti.

Bilâl-i Habeşi'den hadis rivayet eden­ler arasında Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Üsâme b. Zeyd, Abdullah b. Ömer ve Berâ b. Âzib gibi bazı meşhur sahâbîlerle Ebû İdrîs el-Havlânî, Saîd b. Müseyyeb ve İbn Ebû Leylâ gibi tabiîler bulunmak­tadır. Onun rivayet ettiği kırk dört ha­disten ikisi Buhârî'de, biri Müslim'de, bir tanesi de her ikisinde yer almıştır. Ebû Ali ez-Za'ferânî'nin, Bilâl'ın merfû olarak rivayet ettiği bazı hadisleri der­lediği Müsnedü Bilâl adlı risalesi Mecmû'atü'l-bu.hûsi'l-İslâmiyye'dıe (XIV,s.227-243) yayımlanmıştır. Kamboçya'da ve Endonezya'nın bazı bölgelerinde müez­zinlere "Bilâl" veya "Bilâl-i gayr-i Habeşî" denilir. Amerika'daki bazı zenci müslümanlar da, kendilerine «Bilâlîler» mâna­sında «The Bilalians» derler; ayrıca bu isimle bir de gazete çıkarmaktadırlar.

Diyanet İslam Ansiklopedisi