Filozof.net

Anasayfa

Elkas Mirza Kimdir, Hayatı, Hakkında Bilgi

Elkas Mirza (ö. 957/1550) Safevî şehzadesi.

Safevî Devleti'nin kurucusu olan Şah İsmail'in ikinci oğlu olup 10 Safer 922'de(15 Mart 1516) Karabağ kışlağında doğ­du. 1524 yılında Safevî tahtına geçen ba­ba bir büyük kardeşi Tahmasb tarafın­dan 1533'te askerî birliklerden birinin kumandanlığına getirildi. Aynı yıl içinde Tahmasb'ın Özbekler'e karşı düzenledi­ği Horasan seferine katılarak kendi ku­mandası altındaki birliğin Merve taarru­zunu yönetti, ertesi yıl Tebriz'e döndü. 1538'de Şirvan'ın zaptında önemli hiz­metleri görüldü ve buraya vali tayin edil­di. Fakat 1545 yılında çevresindeki bazı beylerin kışkırtmasına kapılarak şahlık davasıyla ağabeyi Tahmasb'a isyan etti. Annesi Hâkanbigi Hanım ve emirlerden bir grubun aracılığı ile şah tarafından affedildiyse de iki yıl sonra Derbend'de adına sikke kestirip hutbe okuttu ve şah­lığını ilân etti. Tahmasb'ın Şirvan'a gel­diğini duyunca annesini ve öteki yakın­larını Derbend Kalesİ'nde bırakarak Ku-muklar'ın oturduğu bölgeye gitti. Şahın takibine mâruz kalan kuvvetlerinin ye­nilmesi ve emirlerinden birçoğunun Tah­masb'a sığınması üzerine, yanında vezir edindiği Sünnî ulemâdan Seyyid Azîzullah bulunduğu halde Kıpçak ve Kırım üze­rinden İstanbul'a giderek Osmanlı padi­şahına iltica etti (1547).

Kanunî Sultan Süleyman ve Vezîriâzam Rüstem Paşa tarafından muhteşem bir tören ve iltifatlarla kabul edilen Elkas Mirza'ya 90.000 akçe tahsisat ayrıldı, ni­şancılığına Şehnameci Ârifî Fethullah Çe­lebi getirildi. Ârifrden sonra şehnameci olan Eflâtun Şirvânî Elkas'ın kâtibi olup onunla birlikte İstanbul'a gitmişti. Elkas Mirza. İran'da hanların ve emirlerin çoğunun Tahmasb aleyhtarı olduğunu söyleyerek Osmanlı padişahını İran se­ferine teşvik etti. Esasen şark seferi ha­zırlıkları içinde bulunan Kanunî, Erzu­rum Beylerbeyi Ulama Paşa'yı Elkas'a atabeg yaparak önden sınıra gönderdi. Ulama Paşa'nın Azerbaycan beylerbeyi-liğine getirilmesi üzerine onunla birlik­te Azerbaycan'a giden Elkas Mirza, pa­dişaha Tebriz'e hücum edilmesini tavsi­ye etti. Fakat Kanunî İran'a gittiğinde bütün Safevî beylerinin kendisine tâbi olacakları yolundaki sözlerinin yalan ol­duğunu anlayınca Elkas'a çok kızdı. Sa­fevî beylerinin hiçbiri Osmanlı padişahı­nın huzuruna gelmemiş, aksine Elkas'ın adamlarından birçoğu Şah Tahmasb ta­rafına geçmişti. Tebriz'de birkaç gün ka­lan Kanünî'nin amacı Elkas'ı İran tahtı­na geçirmekti, ancak sonradan bu fik­rinden vazgeçti.

Daha sonra on gün kadar devam eden muhasaranın ardından Van Kalesi'ni tes­lim alan Osmanlı padişahı kışı geçirmek için Diyarbekir üzerinden Halep'e gitti (1548). Bu arada Elkas Mirza Kanûnî'den izin alıp yanındaki yerli kuvvetlerle Irâk-ı Acem'e bir akın harekâtında bulundu ve Hemedan'a saldırdı. Bu sırada kardeşi Behram Mirza'nın ordugâhını yağmaladı, oğlunu ve bazı yakınlarını esir aldı. Daha sonra Kum ve Kâşân taraflarını yağma­layan Safevî şehzadesinin İsfahan ve Şüs-ter'e yaptığı akınlar başarısız oldu.

Elkas Mirza 1549 yılı başlarında İrâk-ı Arab'a döndü ve kışı Bağdat civarında geçirdi. Bu sırada Kerbelâ, Necef ve Kâzımeyn'i ziyaret eden Elkas'ın bir Şiî gi­bi hareket etmesi, maiyetindeki Osman­lı kuvvetlerinin yanından ayrılmasına se­bep oldu. İran içlerine akınları sırasında ele geçirdiği değerli eşyalardan bir kıs­mını veziri Seyyid Azîzullah ile Kanunî­ye gönderince padişah tarafından değer­li hil'atlerle taltif edildiyse de bazı dav­ranışları yüzünden gözden düştü. Böy­lece Osmanlı himayesinden mahrum ka­lan Elkas Mirza, 1549 Eylülünde yarı bağımsız Erdelân hâkimi Suhrab Bey'e sığındı, fakat onun tarafından kardeşi Behram Mirza'ya teslim edildi. Ertesi gün Şah Tahmasb'ın ordugâhına götü­rüldü ve Alamut Kalesi'ne hapsedildi. 22 Rebîülevvel 957'de(10 Nisan 1550) Tahmasb'ın emriyle öldürüldü.

Kanünî'nin şehzadesi Bayezid'inkine benzer bir hayat süren Elkas Mirza ma­ceralı hayatı içinde şiirle de meşgul ol­muştur.

Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

Konu Hakkında Bilgini Paylaş & Yorum Ekle


Güvenlik kodu
Yenile