Hâkimiyet-i Milliye. 1920-1935 yılları arasında Ankara'da yayımlanan siyasî gazete.

İstiklâl Harbi'nin amacını, Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti'nin ka­rarlarını millete duyurmak, halkın bu sa­vaşa desteğini sağlamak ve gelişen olay­lardan toplumu haberdar etmek üzere 10 Kânunusâni 1336"da (10 Ocak 1920) ya­yımlanmaya başlamıştır. Özel bir gazete görünümünde olmasına rağmen Heyet-i Temsiliye reisi sıfatıyla Mustafa Kemal Paşa tarafından tasarlanmış, adı konul­muş ve yönlendirilmiştir. Bu bakımdan Mustafa Kemal'in daha önce (14 Eylül 1919] Sivas'ta çıkarmaya başladığı İrâde-i Milliye gazetesinin bir devamı ka­bul edilebilir. İlk sorumlu yazı işleri mü­dürlüğüne yedek subay Recep Zühdü'nün (Soyak) getirildiği Hâkimiyet-i Milliye'ye yazı ve haber sağlama işiyle de Hakkı Behiç (Bayiç) görevlendirilmiştir.

Hâkimiyet-i Milliye başlığının he­men altında yer alan, "Mesleği milletin iradesini hâkim kılmaktır" ibaresi gaze­tenin yayın politikasını açıklamaktadır. İlk sayının birinci sayfasını kaplayan ve Hey'et-i Tahrîriyye imzasını taşıyan "Hâkimiyet-i Milliye" başlıklı yazı Mustafa Kemal tarafından Hakkı Behiç'e not etti­rilerek yazılmıştır. Hâkimiyet-i Milliye'nin kimliği ve niçin çıkarıldığının açık­landığı bu yazıda gazetenin Anadolu ve Rumeli ile ilgili olaylar hakkında bilgi ve­receği, bu adın tesadüfen seçilmediği, amacının milletin hâkimiyetini savun­mak olduğu ifade edilmektedir.

Ankara Vilâyet Matbaası'nın eski ve ye­tersiz tesislerinde haftada iki gün 28 x 42 cm. boyutlarında dört sayfa olarak ya­yımlanmaya başlayan Hâkimiyet-i Mil­liye, 47. sayısından itibaren (18 Temmuz 1920| haftada üç gün çıkarılmış, 100. sa­yısından sonra (22 Ocak 1921) yayımına iki hafta ara verilmiştir. İsyan eden Çerkez Ethem'in emrinde Arif Oruç tarafın­dan yayımlanan Eskişehir'deki Seyyd-re-i Yeni Dünya gazetesinin daha mo­dern matbaası bu arada Ankara'ya taşın­mış, 6 Şubat 1921 tarihinden itibaren ga­zete bu tesislerde cumartesi dışında her gün çıkmaya başlamıştır. Ayrıca kadrosu da genişletilerek Hüseyin Ragıp başyazar­lığa getirilmiştir. 23 Temmuz 1921'den itibaren her gün çıkmaya başlayan Hâ­kimiyet-i Milliye'ye Büyük Millet Meclisi hükümetlerinin ilk bütçelerinden tah­sisat ayrılması (1921 bütçesinden ayda 1509 lira) gazetenin yan resmî bir hüvi­yet taşıdığını göstermektedir.

Yeni Türkiye'nin yolunu çizen Hâkimiyet-i Milliye'nin başyazılarının birço­ğunda imza yoktur. Bunların önemli bir kısmının Mustafa Kemal'e ait olduğu ya­zıların üslûbundan ve konuyla ilgili hâ­tıralardan anlaşılmaktadır. Yine altında tek yıldız bulunan makalelerin de Mus­tafa Kemal tarafından yazıldığı söylen­mektedir.

Hâkimiyet-i Milliye zor şartlar altın­da kısıtlı imkânlarla yayımlanmaya baş­lamış ve bu şartlar içinde yayımını sür­dürmüştür. Kâğıt, mürekkep ve para sağ­lanmasında güçlüklerle karşılaşılan ga­zetenin her işiyle yakından ilgilenen Mus­tafa Kemal Eskişehir ve İstanbul'dan kâ­ğıt, hatta Harbiye Nezâreti'nden şapograf makinesi temini yanında çıktığının hemen ertesi gününden itibaren abone bulma çalışmalarına da bizzat girişmiş­tir. Böylece Anadolu'nun değişik yerle­rinden gazeteye abone sağlanmıştır. Başlangıçta 1200-1500 civarında basıl­dığı tahmin edilen ve Müdâfaa-i Milliye merkez heyetlerine yeteri kadar gönde­rilen gazetenin her sayısından 700 ade­di İstanbul'da bulunan Çanakkale mev­ki müstahkem kumandanı Şevket Bey'e yollanıyordu. Bu şekilde gazete ayan ve mebuslar meclisi üyelerine de dağıtıl­mıştır. Ayrıca İstanbul'da gizlice satılan gazetenin burada dağıtılması için ted­birler alınmıştır. Gazetenin İstanbul'da dağıtılması, buradaki kamuoyunun Ana­dolu hareketinden sağlıklı biçimde ha­berdar olmasını sağlamıştır.

Fransız İnsan Hakları Beyannâmesi'ni ilâve olarak veren Hâkimiyet-i Milliye-de Kuvâ-yi Milliye, Millî Mücadele, İstan­bul'un işgali, Büyük Millet Meclisi karar­ları, cephedeki gelişmeler ve Türkiye'nin geleceği gibi konularda haber ve yazılar yayımlanmıştır.

Hâkimiyet-i Milîiye'de imzalı yazılar 1921 yılından itibaren görünmeye başla­mıştır. Gazetenin yazı kadrosu İstanbul'­dan Anadolu'ya geçen aydınların katılı­mıyla zenginleşmiş; Hamdullah Suphi (Tannöver), Hüseyin Ragıp (Baydur), Ağaoğlu Ahmed, Ziya Gevher (Etili), Yakub Kadri (Karaosmanoğlu) ve Falih Rıfkı (Atay) başmakaleler yazmışlardır. 7 Haziran 1920'de Matbuat ve İstihbarat Müdîriyyet-i Umûmiyyesi kurulunca, umum mü­dür bir süre aynı zamanda gazetenin de başmuharriri olmuştur. İdaresi Recep Peker, Mahmut Soydan ve Falih Rıfkı Atay'dan sonra doğrudan Cumhuriyet Halk Fırkası'na verilmiştir. Üç aylık geçiş sürecinden sonra 1 Aralık 1928'den iti­baren tamamen Latin harfleriyle yayım­lanmaya başlanan Hâkimiyet-i Milliye'nin adı 4794. sayıdan başlayarak (16 Teşrinievvel (Ekim) 1935) Ulus olarak değiştirilmiştir.

Gazetede 1920-1924 yıllarında yayım­lanan çeşitli yazı ve şiirlerden seksen beşi Latin harflerine aktarılarak Devrin Yazarlarının Kalemiyle Millî Müca­dele ve Gazi Mustafa Kemal adlı an­tolojiye alınmıştır.

TDV İslâm Ansiklopedisi

Yorum ekle veya Makaleye katkı yap

Uyarı!
Hakaret içeren yorumların yasal takip gereği ip adresleri sistem tarafından kayda alınmaktadır.


Güvenlik kodu
Yenile

Filozof
Özel Arama Motoru
- Design by Filozof.net