Filozof.net

Anasayfa

Kıpçak Türkçesi Dönemi, Eserleri, Dili, Özellikleri, Hakkında Bilgi

A) Lügat ve Gramer Kitapları.

1. Kİtâbü'l-İdrâk li-lisâni'1-etrâk. Araplar'a Türkçe'yi öğretmek amacıyla Ebû Hayyân el-Endelüsî tarafından yazılan eser 1312'de Kahire'de tamamlanmıştır. İs­tanbul'da biri Beyazıt Devlet diğeri İstanbul Üni­versitesi kütüphanelerinde olmak üzere iki yazma nüshası bulunan kitap Selânikî Mustafa Bey (İstanbul 1309) ve Ahmet Caferoğlu (İstanbul 1931) tarafından yayımlanmıştır.

2. Kitâb-ı Tercümân-ı Türkî ve Acemî ve Mugalî. Müellifi bilinmeyen eser 1343 yılında yazılmıştır. Tek yazması Hollanda'da Lei-den Akademi Kütüphanesi'nde bulunan kitabı Martinus Theodorus Houtsma (Leiden 1894) ve Abjan Kurışjanov (Alma-Ata 1970) neşretmiştir.

3. Kilâbü't-Tuh-feü'z-Zekiyye fi'l-lugati't-Türkiyye. Mu­kaddimesinde Kıpçak Türkçesi ile yazıldı­ğı belirtilen eserin Mısır'da 1425 yılından önce kaleme alındığı tahmin edilmekte, ancak müellifi bilinmemektedir. Tek yaz­ması Beyazıt Devlet Kütüphanesi'dedir. Tıpkı basımı Tibor Halasi-Kun tarafından yapılan kita­bın (Budapest 1942) neşrini Besim Atalay gerçekleştirmiştir (İstanbul 1945).

4. Ki-tâbü Bulgati'l-müştâk fî lugati't-Türk ve'l-Kıfçak. 1451 yılından önce yazılan eserin müellifi Ebû Muhammed Cemâ-leddin Abdullah et-Türkî'dir. Tek nüshası Paris Bibliotheque Nationale'de bulunan eser  Ananiasz Zaczkovvski tarafından biri isimler, diğeri fiiller olmak üzere iki cilt halinde yayım­lanmıştır (Varşova 1938-1954).

5. el-Ka-vânînü'I-külliyye li-zabti'l-lugati't-Tür-kiyye. XV. yüzyılın başlarında Kahire'de yazılan ve müellifi bilinmeyen bu eserin tek yazması Süleymaniye Kütüphanesi'n­de kayıtlıdır. Ki­lisli Muallim Rifat'ın (Bilge) neşri (İstanbul 1928) esas alınarak bazı gramer Özellik­leri ve fihristi

5. Telegdi tarafından bir makale halinde yayımlanmış daha sonra Arapça kısımlarının tercümesi, örnekler ve gramer terimleri dizinleri yapılarak tıpkı basımı ile birlikte bir yayımı daha gerçekleştirilmiştir.

6. eş-Şüzûrü'z-zehebiyye ve'l-kitâbü'l-Ahmediyye fi'1-lugati't-Türkiyye. Molla Salih tarafından I619"da Mısır'da yazılan ese­ri Besim Atalay yayımlamıştır (İstanbul 1949).

7. Kitâbü'd-Dürreti'l-mudîa fi'l-lugati'l-Arabiyye ve't-Türkiyye. Yaza­rı bilinmeyen ve iki yazması olan eseri  Ana­niasz Zajaczkovvski 1963 yılında ilim âle­mine tanıtmış ve üç makale halinde ya­yılmamıştır.

B) Fıkıh Kitapları.

1. Kitâbü'l-Fıkh. Arapça bir fıkıh kitabının satır arası ter­cümesidir. Tek yazması Süleymaniye Kü­tüphanesi'nde bulu­nan eserin mütercimi ve tercüme tarihi hakkında bilgi yoktur. Kitabın Mukaddi-metü'l-Gaznevî fi'l-Hbâdât adlı şerhin ikinci bir tercümesi olduğu anlaşılmakta­dır.

2. Kitâbfi'l-Fıkh bi'Hsânî't-Türkî. Müellifi bilin­meyen bu eserin 1421 yılından önce ya­zıldığı anlaşılmaktadır. Tek nüshası Mil­let Kütüphanesi'nde kayıtlıdır.

3. Kitâbü Mukaddimeti Ebi'I-Leys es-Semerkandî. Kansu Gavri (1501-1516) adına Arapça'dan yapı­lan bir satır arası tercüme olup tek yaz­ması Süleymaniye Kütüphanesi'ndedir.

4. İrşâdü'l-mülûk ve's-selâtîn. Yine Arapça'dan yapılan sa­tır arası tercümelerden olan eserin mü­tercimi bilinmemektedir. 1387'de İsken­deriye'de tamamlanan kitabın tek yaz­ması Süleymaniye Kütüphanesi'nde kayıtlıdır.

5. Şerhu'l-Menâr. Mukbil b. Abdullah tarafından Arapça'dan Türkçe'ye çevrilip şerhedilen eser 1402'de Mısır'da yazılmıştır. Ki­tabın Bursa Eski Yazma ve Basma Eser­ler, Süleymaniye ve Nuruosmaniye kütüphanelerinde çeşitli nüsha­ları bulunmaktadır.

6. Mukaddimetü'î-Gaznevî fi'l-ibâdât  Tercümesi. İbnü'z-Ziyâ el-Mekk-nin (ö. 854/1450) ez-Ziyfrü'l-mcfnevî 'ale'l'Mukaddimeti'l-Ğaznevî adıyla ka­leme aldığı şerhin tercümesidir. Eserin tek yazması Süleymaniye Kütüphanesi'nde kayıtlı olup tercüme edenin adı ve tari­hiyle ilgili bir bilgi bulunmamaktadır. Ay­rıca Konya Yûsuf Ağa Kütüphanesi'nde Kıpçak Türkçesi ile yazılmış baş kısmı eksik bir fıkıh kitabı mevcuttur.

Bunların dışında Memlük-KıpçakTürk­çesi ile yazılmış Kitâb fî Riyâzâti'l-hayl, Münyetü'l-guzât, Baytaratü'l-vâzıh ve Kitâb fî ilmi'n-nüşşâb gibi eserler de bulunmaktadır. Bu sahada kaleme alınan edebî eserlerden biri Kutb'un 1341-1342 yıllarında Türkçe'ye çevirdiği Hüsrev ü Şîrîn, diğeri ise Seyf-i Sarâyî'nin i 391'de Mısır'da tercüme ettiği Kitâb Gülistan bi't-Türkî adlı Gülistan tercümeleridir. Hüsrev ü Şîrin hem Hârizm -Altın Orda hem de Kıpçak Türkçesi dil özellikleri gösterirken Gülistan tercü­mesi yalnızca Kıpçak Türkçesi özellikleri taşımaktadır.   

TDV İslâm Ansiklopedisi

Konu Hakkında Bilgini Paylaş & Yorum Ekle


Güvenlik kodu
Yenile