Fobi Nedir, Ne Demektir, Türleri, Çeşitleri, Belirtileri, Tedavisi

FOBİ (KORKU)

Fobi, bir durumdan, nesneden veya canlı bir şeyden anormal derecede korkmaktır. Gerçek korkudan farklı olarak fobide korku, olması gerekenden çok daha fazla olup korkulan nesneden aşın derecede kaçınma ile birlikte ortaya çıkar.

Fobiler, hatif ve kişiye zarar vermeyen türden (örneğin uçuş. korkusu olan bir kimse sıkıntı duymasına rağmen hava yoluyla seyahat etmeyi sürdürebilir), kişiyi bütünüyle hareketsiz bırakan türe (örneğin oldukça sık görülen bir korku olan agorafobî’de kişi tek başına ka­pının dışına çıkamaz, bütünüyle eve bağlı kalabilir) kadar çeşitlilik gösterirler. Fobiler, başka psikolojik rahatsızlıklar İçinde, onlarla birlikte ortaya çıkabilirler.

Bu gün fobileri açıklamada üç temel teori ve tedavide üç temel yaklaşım vardır;

1- Dinamik psikiyatristler, fobileri, insanın İçinde bulunan korkutucu bilinç-dışı nevrotik malzemenin sembolik bir ifadesi olarak görürler. Bu içerdeki malzemenin korkusundan, fobilerin insanın dışındaki bir nesneyi hedeflemesi aracılığıyla sihirli bir biçimde korunulmuş olur. örneğin cinsel dürtüleri ve suçluluk duygusu tarafından rahatsız edilen bir kimse, bir mikrop fobisi geliştirebilir, mikrobun kendisine bulaşmasından korunmak için ayrıntılı sağlık önlemleri alabilir. Dinamik psikiyatristlere göre aslında bunlar cinsel suçluluk duygu­sunun sembolik ifadeleridir. Fakat bu fobi onun yakın bir psikolojik akrabası olan temizlik saplantısı rahatsızlığından ayırdediltncli-dir. Fobide amaçlanan genellikle kişinin kendini korumasıdır, saplantıdaki amaç ise başkalarını bulaşıcı hastalıktan korumaktır. Bu durumu psikanalizin ilk temsilcilerinden olan Stekel, ‘Fobi benlik hastalığı, saplantı ise nesne hastalığıdır’ diye ifade eder. Bu ekolün görüşlerini izleyen klinikçiler, fobileri dinamik psikoterapiyle tedavi ederler.

2-  Davranışçılar, fobik kaçınmayı son derece hassas olaylara tepki içinde gelişebilen öğrenilmiş bir cevap olarak görürler ve onu duyarsızlaştırma   (desensitization)   gibi   çeşitli davranışçı tekniklerle tedavi ederler.

3-  Daha yakın zamanlarda ise fobilerin ilaçla tedavisi onaya çıkmıştır. Bu amaçla ruhsal sakinleştirici, depresyon giderici ve ağrı kesici ilaçlar başta olmak üzere fobik kimselere çeşitli ilaçlar verilmektedir. Ruhsal sakinleştirici ilaçların fobilerdeki etkilerini, biyolojik yönelimli psikiyatristler, fobilerin temelde yatan bir ruhsal çöküntünün bir belirtisi oldukları şeklinde yorumlamaktadırlar.

(SBA)

Fobi

Fobi, bir şeye karşı duyulan korkunun, bireyin gündelik yaşamını olumsuz yönde etkilemesi hali. Fobi kelimesi, Yunanca Phobos kelimesinden gelir. Phobos, Yunan mitolojisinde dehşet tanrısıdır.

Korku’dan fobi’ye

Her canlı, birey olarak varlığını tehdit eden ya da tehdit riski taşıyan varlık ve durumlardan içgüdüsel olarak kaçınır. İnsan bilincinde bu kaçınma, korku olarak algılanmaktadır. Korku bu haliyle, kişinin varlığını, yaşamını sürdürmesine hizmet eden savunma sistemlerinin bir ön-uyarı mekanizmasıdır ve yaşamın sürdürülebilmesi için gereklidir.

Örneğin, her insan şu ya da bu ölçüde köpekten korkar. Hafif ya da ağır, hatta ölüme neden olabilecek bir tehlike kaynağı olabilecek köpekten korkmak, olağandır ve gereklidir. Bir köpekten gelebilecek tehlike için gereken önlemleri alarak bu korkunun üstesinden gelebilmek, böylece bir köpekle fiziksel ya da duygusal temas kurabilmek düzeyinde tutulabilen köpek korkusu, hastalıklı bir durum olarak kabul edilemez. Çünkü bu haliyle, kişinin kontrolünden çıkmış, onun istencine hükmeden, sonuçta günlük yaşamını olumsuz yönde etkileyen bir duygu-durum değildir.

Korkunun, “kontrolden çıkması”, yaşamın sürdürülmesi için gerekli olan bir ön-uyarı sistemiyle uyum sağlanamaması anlamındadır. Kişi, o korkunun, onu kaçınmaya zorladığı durumlardan kaçınmayı sağlayamaz ya da bu kaçınma, onu duygusal olarak rahatlatmaz. Yine endişe ve korku içindedir ve bu anksiyete onun günlük yaşamını istediği tarzda sürdürmesine olanak vermez. Onun, sanki kendi dışında işleyen bir mekanizma gibi, kendi istencine hükmeden bir dış güç gibi işlev görür. Bu haliyle, yaşama hizmet eden korku, yaşama karşı olan fobiye dönüşür.

sosyalfobi.png” border=”0

Korku olmayandan fobi’ye

Belirli bir varlığa ve duruma bağlanamayan fobiler de vardır. Her şeyden önce, bireyin varlığını tehdit eden pek çok dış unsur olduğuna göre, pek çok korku ve fobi de vardır. Ancak kişinin varlığını tehdit eden dış unsurlar bazen, belirli bir varlık ya da duruma bağlı olmazlar. Kişinin, genel anlamda kendi varlığını tehdit altında algılaması durumunda, onun bilinç altına yansıyan, bu tanımlanmamış, bir nesne ya da durumla ilişkilendirilememiş, belirsiz anksiyete, kişinin bilinç altında işleyen bir mekanizmayla tanımlanabilir bir korku haline dönüştürülür. Korku haline dönüştüğü anda da, genel bir anksiyete olması sonucu, fobiye dönüşür.

Fobilerin genel özellikleri

Fobi toplumda sık görülen bir anksiyete bozukluğudur. Fobisi olan insanlar “fobik” diye adlandırılırlar. Yapılan araştırmalar toplumda %10 oranında fobi tespit etse de tahminen bu değer %25 dolaylarındadır. Fobiler halk arasında hastalıktan ziyade huy ya da kişilik özelliği olarak düşünüldüğünden tedaviye başvuranların sayısı azdır. Araştırmalarda fobi sıklığının beklenenden düşük çıkmasının en önemli nedeni budur. Kadınlarda erkeklere oranla iki buçuk kat daha fazla görüldüğü saptanmıştır.

Fobinin nedenleri konusunda farklı ekollerin farklı açıklamaları vardır. Freud, fobiyi bilinçaltı çatışmaları olarak tanımlar. Watson’a göre ise fobi, şartlı reflekse dayanır.

Fobi belirtileri

Korku yaratan obje, durum ya da aktivite ile karşılaşıldığında anksiyete belirtileri ortaya çıkar. Panik atakta görülen belirtilerin hemen hepsi fobik durumla karşılaşıldığında ortaya çıkabilir. Bu belirtilerden bazıları şunlardır:

  • Çarpıntı
  • Yüz kızarması
  • Yüzde kaşınma ve yanma hissi
  • Titreme
  • Terleme
  • Bulanık görme
  • Nefes darlığı
  • Ağız kuruluğu
  • Yutkunma güçlüğü
  • Mide bulantısı
  • Bilinç kaybı
  • Ani tansiyon düşüşü
  • Bayılma vb.

Tedavi

Fobilerin tedavisinde ilaç ve psikoterapi birlikte uygulanır. İlaç tedavisi çoğu kez yeterli değildir ve antidepresan ilaçlar kullanılır.

Fobilerin tedavisinde en sık başvurulan yöntem, kişinin korkusuyla yüzleşmesinin sağlanmasıdır. Kişinin, anksiyete yaratan varlık ya da durumun üstüne giderek anksiyeteyi nasıl yaşadığını ve onunla nasıl başa çıkabileceğini öğrenmesi istenir.

Sitede Ara