Ahkam Nedir, Ne Demektir, Kur'an ve İslam'da Ahkam Kavramı

Ahkam.”Karar, yargı; ilim, anlayış” gibi manalara gelen hüküm kelimesinin çoğul şekli.

Kur’ân-ı Kerim’de yalnız tekil şekliyle geçer ve Allah’a, peygamberlere ve di­ğer insanlara nisbet edilerek kullanılır. Hadislerde ise hem tekil hem de çoğul olarak kullanılmıştır. Hüküm, özel mâ­nada devlet ve hükümetin otoritesini ifade ettiği gibi. bir hâkimin belli bir konuda verdiği karar, iki nesne veya fi­kir arasında kurulan bağlantı, bir ko­nuya uygulanan mantıkî kazıyye ve da­ha çok çoğul şekliyle fıkıh, nahiv ve di­ğer ilimlerde kaide mânalarında kulla­nılmış olan oldukça geniş kapsamlı bir kavramdır.

Fıkıh usulü âlimlerine göre hüküm, mükelleflerin fiilleriyle ilgili ilâhî hitabı, fıkıh âlimlerine göre de bu hitabın ese­rini ifade eder. Bu mânada ahkâm, teş­ri veya teorik hukukun mukabili olarak pozitif hukuku ifade eden fürû ile eş anlamlıdır. İslâm dininin getirdiği kural-lann bütününe ahkâm-ı şer’lyye denilir. Şer’î hükümler de özelliklerine göre ah­kâm-ı İ’tikâdiyye, ahkâm-ı amellyye ve ahkâm-ı ahlâkiyye gibi kısımlara ayrı­lır. İtikadî hükümlere, davranışlarla ilgi­li diğer hükümlere nisbetle temel teş­kil etmeleri sebebiyle ahkâm-ı asliyye, amelî hükümlere ise itikadî hükümle­re nisbetle ikinci planda geldikleri için ahkâm-ı fer’iyye de denilmiştir. Amelî hükümler ayrıca kişinin yükümlülükleri­ni belirleyen hükümler mânasında ah­kâm-ı teklrfiyye (ahkâm-ı hamse: vücûb, hürmet, nedb, ibâha, kerahet) ve bir şe­yin diğer bir şeye sebep, şart veya mâ­ni olarak konulması mânasına ahkâm-ı vaz’iyye olarak iki kısma ayrılır. Dinî kay­naklara dayanan ahkâm-ı şer’iyyeye mu­kabil, kelâm İlmi çerçevesinde ele alı­nan ve bir şeyin, bir mefhumun varlık mefhumuyla müsbet veya menfi müna­sebeti hakkında aklın varabileceği yar­gılara da ahkâm-ı akliyye denir.

Ahkâm, daha geniş mânada, belli bir konu hakkında konulmuş bulunan kurallann bütününü ifade etmek için kul­lanılır. Bu tarzdaki kullanılışından dola­yı, belli bir konuya dair hükümleri top­layan eserlere ve hatta belli bir konuyla ilgilenen ilim dallarına da ad olmuştur:

Ahkâmü’l-vakf (vakıfta ilgili hükümler), el-ahkâmü’s-suttâniyye (hilâfet ve devlet teşkilâtı hukuku, kamu hukuku), ahkâmü’n-nücûm (astroloji), ahkâmü’l-Kur’ân (kendilerinden amelî hükümlerin çıkarıldı­ğı âyetler ve bunlardan çıkarılan hüküm­ler), ahkâmü’s-sigâr (muhtelif konular­da çocuklarla ilgili fıkhî hükümler) gibi. Amelî hükümlerin kaynağı olan âyetlere ahkâm âyetleri, aynı türden hadislere de ahkâm hadisleri denilmektedir.

Diyanet İslam Ansiklopedisi

Yorum ekle...

Konu hakkında yorum ya da düşüncelerini paylaş...

Daha yeni Daha eski