İsmailiyeŞehri Tarihi, Nüfusu, Hakkında Bilgi

İsmâiliye. Mısır’ın kuzeydoğusunda Süveyş Kanalı’nın ortalarında bulunan ve aynı adlı yönetim biriminin merkezi olan şehir.

Aşağı Mısır’da TSmsah gölünün kuzey kıyısında yer alan Tilâlülcisr tepelerinin üzerine kurulmuştur. Bugün deniz taşı­macılığı açısından büyük önem taşıyan şehrin kurulduğu bölge, Süveyş Kanalı’nın açılmasından önce de eski Mısırlılar zamanından beri Kızıldeniz ile Akdeniz arasındaki kara ticaret yolu üzerinde bu­lunmasından ve ülkenin doğudan gelecek saldırılara karşı savunma hattını teşkil et­mesinden dolayı önem taşıyordu; nitekim Mısır-İsrail savaşlarında da en kanlı çar­pışmalara ve en ağır yıkımlara sahne ol­muştur. Süveyş Kanalı’nın yapımı sırasın­da (1862-1869) önce inşaatta çalışan ya­bancı mühendis ve idarecilerin oturmaları için yukarıda adı geçen tepelerden birine Karyetüttimsah, sonra da onun yakımndakine sayıları gittikçe artan iş­çiler için Karyetülarab adı verilen birer köy kuruldu; arkasından da bu köylere içme suyu ulaştırmak için Kahire’de Nil nehrinden ayrılarak Timsah gölüne dökü­len 151 km. uzunluğunda bir kanal açıl­dı. Dönemin Mısır Hidivi İsmail Paşa’nm bu kanalın açılmasıyla yakından ilgilen­mesi ve çalışmaları daha iyi takip edebil­mek için Timsah köyünün kurulduğu te­pede kendisine bir köşk yaptırması üze­rine bu kanal ve tepeler İsmâiliye adıyla anılır oldu.

Önceleri Süveyş Kanalı’nı geçecek ge­miler için Timsah gölünün kıyısında bir liman vazifesi gören İsmâiliye, sonradan kanal şirketinin idare merkezi ve ona bağ­lı büro ve depoların toplandığı yer olarak önem kazandı. 1882’de İngilizler, Urâbî Paşa’nın Tellülkebîr’deki karargâhını ele geçirdikten sonra İsmâiliye’den başlaya­rak bütün Mısır’ı işgal ettiler. I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı kuvvetleri İngilizlerin önemli bir askerî üssü konumunda bulu­nan İsmâiliye’yi geri almak için çok çaba harcadılarsa da başarılı olamadılar. 1922′-de Mısır’ın bağımsızlığını ilân etmesine rağmen 1936’da hükümetle Süveyş Antlaşması’nı imzalayan İngilizler İsmâiliye ve bütün kanal bölgesindeki işgalleri­ni sürdürdüler. Hasan el-Bennâ, Mart 1928’de İsmâiliye’de Mısır’ın ve İslâm âle­minin en büyük siyasî hareketlerinden biri olan İhvân-ı Müslimîn’in temellerini attı. II. Dünya Savaşı sırasında Almanlar’ın şiddetli taarruzlarına uğrayan şe­hir, 1948’de İsrail Devleti’nin kurulması­nın ardından müslüman mücahidler ve Mısır ordusu için Önemli bir merkez ha­line geldi. 1951 “de Mısır hükümetinin 1936 yılı Süveyş Antlaşması’nı tek taraflı olarak İptal edip İngilizlerce silâhlı mü­cadeleye girişmesinden sonra sömürge kuvvetleri Mısır’ı terketmeye başladılar (Temmuz 1952) fakat İsmâiliye ancak ka­nal şirketinin devletleştirilmesi ve yaban­cıların bölgeden çıkarılması üzerine (Tem­muz 1956) Mısır idaresine geçebildi. Arkasından İngiltere, Fransa ve İsrail kanal bölgesini ve İsmâiliye’yi işgale teşebbüs ettilerse de başarılı olamadılar. Şehir 1967 ve 1973 Arap-İsrail savaşlarında çok büyük tahribat gördü.

İsmâiliye. kısa tarihi içerisinde eşine az rastlanır nüfus değişikliklerine uğrayan bir yerleşim merkezidir. Bilinen ilk nüfus 1870 yılında üçte biri yabancılardan olu­şan 3000 kişiydi ve Süveyş Kanalı boyun­daki diğer şehirler gibi burası da biri ya­bancılara, diğeri Araplar’a ait olmak üze­re iki kesime ayrılmıştı; bu ayırım XX. yüzyılın başlarına kadar devam etti. 1897’de 10.000’i ve 1937’de 87.000’i aşan nüfus 1954’te bölgedeki siyasî is­tikrarsızlık dolayısıyla 40.000’e geriledi. 1960 yılına kadar yüzölçümü 6 km2 civa­rında olan İsmâiliye. Port Said’e bağlı bir kazanın merkezi idi. 1960’ta Tellülkebîr, Kantaratülgarbiye ve Devahî gibi ilçe­lerin de katılmasıyla alanı genişleyen bir idari birimin merkezi oldu. 1967 ve 1973 savaşlarında neredeyse tamamı yıkılan şehirde 1970’li yılların ortalarına doğru tekrar imar hareketleri başladı ve nüfus 1976’da 145.930’a, dokuz ilçeden oluşan birimin nüfusu da 265.OOO’e yükseldi. Özellikle savaşta kapanan kanalın 5 Ha­ziran 1977’de açılmasıyla şehir yeniden eski canlılığını kazandı ve bu tarihten son­ra Mısır’ın hemen her tarafından buraya göçler başladı. Ayrıca Kantaratüşşarkiye ve Fâîd gibi yeni ilçelerin ilâvesiyle alanı genişleyen ve nüfusu 1996’da 715.OOO’e ulaşan büyük bir bölgenin merkezi olan İsmâiliye şehrinde aynı sayımın sonuçla­rına göre 270.000 kişi yaşıyordu.

Bugün Kahire-Filistin karayolu ile Zekâzîk-Süveyş demiryolu üzerinde yer alan İsmâiliye’de tarım ve hafif sanayi gelişmiştir. İsmâiliye Kanalı’nın içinden geç­tiği Tumeylât ovasında yapılan tarım yaz, kış ve Nil mevsimi boyunca devam eder ve değişik ürünler alınır. Bütün yıl mute­dil olan havası dolayısıyla turizm bölgede çok canlıdır. Kanal kazılırken bulunan eski eserlerin toplandığı müze şehirde ziyaret edilen en önemli yerlerden biridir. Ağaç­larla kaplı geniş bahçeler ve güzel man­zaralar da ayrıca dikkat çeker.

TDV İslâm Ansiklopedisi

Sitede Ara