Kırıkkale Şehri-İli Tarihi, Nüfusu, Özellikleri, Hakkında Bilgi

Kırıkkale. İç Anadolu bölgesinde şehir ve bu şehrin merkez olduğu il.

Ankara’nın 77 km. kadar doğusunda Çoraközü deresinin Kizılırmak’a kavuştu­ğu yer yakınında kurulmuştur. Denizden yüksekliği demiryolu istasyonunda 705 metredir. Tarihî bir geçmişi olmadığı hal­de Cumhuriyet döneminde ortaya çıkan ve çok hızlı gelişen şehirlerden biridir. Bu­rası 1925 yılında kurulan savunma sanayii dolayısıyla gelişip bir şehir özelliği kazan­mıştır.

Şehrin bugün bulunduğu yerin iskân tarihi de çok eskilere inmez. Ancak Çora­közü vadisinin kuzey kenarında Kırık adlı bir köy ve vadi içinde Küriginkale adlı ha­rap bir kale kalıntısının varlığı bilinmekte­dir. Bu küçük köyün ve yanı başındaki ka­lenin ne zaman ortaya çıktığı hakkında bilgi yoktur. Şehrin yeniliğine karşılık yö­renin geçmişi, eskiden idari bakımdan bağlı olduğu Ankara’nın tarihiyle paralel­lik gösterir. Bu bölge İç Anadolu’nun bü­yük bir kısmı gibi Eskiçağ’da Hitit Devleti’nin hâkimiyeti altında bulunuyordu. Sı­rasıyla Pers ve İskender imparatorlukla­rına ait olan bu topraklar daha sonraları Galatya Krallığı’na bağlandı. Galatya top­rakları Roma İmparatorluğu’na ait, mer­kezi Ankara olan bir eyalet haline geldi­ğinde Kırıkkale yöresi de bu eyaletin sınır­ları içinde kaldı. Bizans döneminde müs-lüman Araplar’ın akın yolları üzerinde bulundu. XI. yüzyıl sonlarından itibaren Türkmen akınları yöreyi etkiledi. Anado­lu Selçukluları ve Dânişmendoğulları hâ­kimiyetinden sonra Kırıkkale bölgesi bir süre Osmanlılar, Karamanoğulları ve Ti­mur yönetimi arasında el değiştirdi. XV. yüzyılda kesin olarak Osmanlı toprakları­na katıldı. Osmanlı hâkimiyetinden önce bölge muhtemelen Moğol boylarının yay­lak yerleri arasında bulunuyordu. Onların çekilmesinin ardından yerlerini yöreye yerleşen Türkmen boylan aldı. Özellikle Kırşehir civarında bulunan ve Çungara ce­maatine bağlı oldukları belirtilen Kırıklu adlı bir Türkmen topluluğu bu yörede yaylıyordu. Bu topluluk muhtemelen XVI. yüzyılın sonlarına doğ­ru kale civarına yerleşti. Nitekim bu döne­me ait bir şer’iyye sicil kaydında Ankara civarında Kürik adlı bir köyün adı geçmek­tedir. Ayrıca XVII. yüzyıl başlarına ait bir mühimme kaydında Kırıklu adlı köy halkının eşkıya saldırılarına karşı civarda­ki kaleyi tamir edip savunma yeri olarak kullanmasına izin verildiğinin belirtilmesi Kırıkkale adının nasıl ortaya çıktığına da işaret eder. Burası uzun süre köy olarak varlığını sür­dürdü ve yöre XIX. yüzyılın ikinci yarısın­da Ankara vilâyetinin Kırşehir sancağı­nın Keskin kazası sınırları içinde yer aldı.

Cumhuriyet’in başlarında ise Ankara vilâyetinin Keskin kazası köyleri içinde küçük bir yerleşme yeri durumundaydı. Cumhuriyet’in sanayileşme programları arasında kurulması öngörülen savunma sanayii için yer aranırken o tarihte on iki haneli olarak bilinen Kırık köyü civan uy­gun görüldü. Bu yer seçiminde Kırık kö­yünün Ankara’yı Yozgat-Sivas üzerinden doğuya. Çorum üzerinden de Karadeniz kıyısındaki Samsun’a ulaştıran yoldan Kayseri’ye giden yolun ayrıldığı kavşak yeri yakınında bulunması, ayrıca doğuya doğru uzanarak Erzurum’a ulaşması planlanan demiryolunun o tarihte buraya çok yaklaşmış olması önemli rol oynadı. Bu elverişli şartlara bir de o tarihte Kırık köyü muhtarı olan Hüseyin Kâhya’nın ara­zilerinden bir kısmını Millî Müdafaa Vekâleti’ne bağışlaması da eklenince fabrikanın ku­ruluşu gerçekleşti ve böylece şehrin te­meli atılmış oldu (1925).

Çoraközü vadisinin geniş tabanında 192S’te kurulan fabrikalar çevresinde fabrika personeli ve işçileri için Fabrika mahallesi oluşturuldu. Aynı yılın ortaların­da demiryolu Kırıkkale’ye gelince batı­sında bulunan Yahşihan’a 17 Nisan 1925′-te, doğusunda bulunan Yerköy’e 20 Kasım 1925te ulaştı istasyon binası çevresinde İstasyon mahallesi ortaya çıktı. Bu iki ma­halleli yerleşme idari bakımdan Ankara vilâyetinin Keskin kazası sınırları içindey­di. 1929’da aynı kaza sınırları içinde bir nahiye merkezi oldu. 1930’dan sonra ilk mahallelerin olduğu yerden başlamak üzere genişleyerek vadi tabanından ya­maçlara, hatta plato yüzeyine doğru ya­yıldı. 1945 yılına kadar demiryolu ile dev­let yolu (Ankara-Yozgatyolu) arasında uzanan Ovacık, Yenidoğan, Hüseyin Kâhya, Tepebaşı, Gürler ve Kurtuluş mahalle­leri şehre eklendi. 1930-194S yılları ara­sındaki bu ilk gelişme dönemi içerisinde 1939’da sanayi tesisleri o yıllarda en önemli ürünü olan ve Kırıkkale tüfeği adıyla anılan, Alman yapısı mavzerlerin yerli uyarlaması piyade tüfeğinin üreti­mine başladı. 1944’te çıkan 4642 sayılı kanunla aynı ismi taşıyan bir ilçeye merkez oldu. İlçe merkezi oluşu canlılığını daha da arttırdı. 1935te 5000’i bulmayan (4559) nüfusu 15.000’lere ulaştı.[1945’te 14.496, 1950′-de 15.750] 194S ile 1955 arasında artan nüfusun barınması için Fabrika mahalle­sinin kuzeyinde Yaylacık ve Çallıöz (Çalılı-öz), kuzeydoğusunda Güzeltepe mahalle­leri ortaya çıktı. Bu dönemde iskân sahası devlet yolunun Kuzeydoğusuna da taşa­rak bu kesimde Kaletepe ve Sanayi ma­halleleri gelişti. Şehrin güneye doğru ge­lişmesi, demiryolunun güneyinde Karşı­yaka adlı bir mahallenin kurulmasına yol açtı. Batıya doğru gelişme sonucunda da Kızılırmak’a yakın Kızılırmak mahallesi oluştu. Güneyde şehirden 4 km. kadar uzakta olan Yuva köyü 1960’tan sonra şehrin belediye sınırları içine alınarak bir mahalle durumuna getirildi. Ancak şehir­deki hızlı nüfus artışı gecekondulaşmaya sebep olarak eski mahallelerin etrafı ge­cekondu çemberleriyle kuşatıldı.

Şehrin kuruluşuna sebep olan askerî fabrikalar, daha sonra Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu’na (MKE) devredile­rek üretim çeşidini arttırmış, çelik çekme boru, elektrik makineleri üretimine de geçmiştir. Şehrin uzağında bulunmakla beraber 1987 yılında açılan Orta Anadolu Rafinerisi de(Bahşılı ilçesi sınırları içinde kurulmuştur Kırıkkale’nin sanayi ve tica­ret hayatına etki yapmış, şehri önemli bir ticaret merkezi durumuna getirmiştir. Şehirde ayrıca kereste fabrikaları, un ve unlu ürünler, tuğla ve kiremit yapım yer­leri de vardır. 1975 sayımında ilk defa nü­fusu 100.000’i aştı(137.874). 1999’da çikan 3578 sayılı kanunla kurulan aynı adlı ilin merkezi oldu. 2000 sayımının geçici sonuçlarına göre nüfusu 205.078’i bu­lan Kırıkkale şehrine yeni mahalleler de eklenerek mahalle sayısı 2000’li yılların başında yirmi altıyı bulmuştu.

Kırıkkale şehrinin merkez olduğu Kırık­kale ili Ankara, Çankırı, Çorum, Yozgat ve Kırşehir illeriyle çevrilidir. Merkez ilçeden başka Bahşılı, Balışeyh, Çelebi. Delice, Karakeçili. Keskin. Sulakyurt ve Yahşihan adlı sekiz ilçeye ayrılmıştır. 4534 km2 ge­nişliğindeki Kırıkkale ilinin sınırları içinde 2000 nüfus sayımının geçici sonuçlarına göre 383.508 kişi yaşıyordu, nüfus yo­ğunluğu da seksen beş idi.

Diyanet İşleri Başkanlığı’na ait 2001 yılı istatistiklerine göre Kırıkkale’de il ve ilçe merkezlerinde 128, kasabalarda otuz ve köylerde 167 olmak üzere toplam 325 cami bulunmaktadır. İl merkezindeki ca­mi sayısı doksan yedidir.

TDV İslâm Ansiklopedisi

Sitede Ara