Makasıdu'ş-Şeria Nedir, Hakkında Bilgi

Makâsıdü’ş-şerîa. Genelde dinin, Özelde ibadetler ve hukuk alanındaki dinî hükümlerin gayeleri anlamında bir tabir.

Sözlükte “bir şeyi hedeflemek, ona yö­nelmek” anlamındaki kasd kökünden tü­reyen ve “niyet, amaç” gibi mânalarda kullanılan maksıd kelimesinin çoğulu olan makâsıd İslâmî literatürde geniş anla­mıyla “din”, daha dar anlamıyla “dinî bil­dirime dayalı amelî hükümler” mânasındaki şeriat kelimesiyle birlikte kullanıldı­ğında “dinin gayeleri” ya da “naslarda yer alan amelî hükümlerin gayeleri” anlamı­na gelmektedir. Bu kavramın daha çok İslâm hukukçularınca ele alınması ikinci mânanın öne çıkmasına sebep olmuş, hatta zamanla fıkhî hükümlerin gayele­rini, yani gerek naslarda açıkça belirtil­miş gerekse ictihad yoluyla ulaşılmış dinî-hukukî düzenlemelere hâkim olan amaç unsurunu ifade eden bir tabir hali­ne gelmiştir. Fıkıh literatürünü oluşturan değişik eser türlerinde ve özellikle usul eserlerinde “makâsıdü’ş-şerîa, makâsıdü’ş-şâri’. makâsıdü’t-teşrî’, el-makâsı-dü’ş-şer’İyye” gibi tamlamalarla ifade edi­len makâsıd düşüncesinin çağdaş bazı çalışmalarda “ehdâfü’ş-şeria. rûhu’ş-şerîa” gibi tabirlerle de ele alındığı görül­mektedir.

Klasik dönem İslâm âlimleri makâsıdın önemine vurgu yapan ifadeler kullanmış ve şâriin gayelerinin neler olduğu husu­sunu açıklığa kavuşturmaya çalışmış ol­makla beraber bunun için bir tanım yap­ma ihtiyacı duymamışlardır. Bilindiği ka­darıyla bu konuda ilk tanıma Muhammed Tâhir İbn Âşûr’un (ö. 1973) eserinde rast­lanmaktadır. Ancak İbn Âşûr bu kavram için toplu bir tanım vermemiş, makâsıdı genel ve özel olmak üzere ikiye ayırıp her birini tanımlamıştır. Ona göre genel ma­kâsıd, şâriin şerl hükümlerin sadece bir kısmında değil bütününde veya büyük çoğunluğunda göz önüne aldığı mâna ve hikmetlerdir. Özel makâsıd ise şâriin in­sanların özel hukukî tasarruflarında (her bir hukukî fiille ilgili düzenlemede) onların ya­rarlı amaçlarını gerçekleştirmek veya ge­nel menfaatlerini korumak için hedefle­diği niteliklerdir. Makâsıdın terim anlamı için İbn Âşûr sonrasında kaleme alınan çalışmalarda bir­çoktanım verilmişse de bunları “İslâm’ın getirdiği hükümlerin gayeleri” şeklinde özetlemek mümkündür. Klasik literatürde makâsıd kavramıyla yakından ilişkisi olan birçok terim bulunmaktadır. Meselâ “hik­met (hikmet-i teşrî’), illet, sebep, mâna, münâsip vasıf” gibi terimlerin özellikle bir kısım tanımları bazan doğrudan ma­kâsıd anlamında kullanılsa da yaygın bi­çimde makâsıd terimi bütün hükümleri kapsayan genel amaçlar, diğer terimler ise belirli hükümlerin özel amaçlarıyla ilgili olarak kullanılmaktadır.

TDV İslâm Ansiklopedisi

Daha yeni Daha eski