Mali Tarihi -Fransız İşgali ve Sömürgecilik Dönemi- Hakkında Bilgi

Mali’nin Avrupalılar’la ve bilhassa Fransızlar’la ilk münasebetlerinin XV. Yüzyıla kadar gittiği ve 1413’te Gao’ya Amselme d’Isalguier, 1470’te Tinbüktü’ye Florentin Beneditto Dei’nin seyahat ettiği bilinmek­tedir. Daha sonraları Majör Hougtha, İskoçyalı Mungo Park, Majör Gordon Laig, Fransız Rene Caillee. Alman Heinrich Barth ve Avusturyalı Oscar Lenz gibi bir­çok seyyah Tinbüktü’ye gitmeyi başar­mışlardı. Senegal’deki Fransız sömürge valisi Faidherbe Mali’yi işgal ederek sö­mürgeleştirmek istiyordu. 1855 yılı Eylül ayında Haso’nun merkezi Medine şehri zorlu bir savaştan sonra Fransızlar’ın eli­ne geçti. Bu ülkeyi işgal için düzenlenen keşif amaçlı askerî seferleri Eugene Mage, Soleillet ve Gallieni (1878 ve 1881) yap­tı. Nijer nehriyle Senegal nehri arasındaki topraklar 1878-1890 yılları arasında Fran­sa tarafından ele geçirildi. Bamako (1883), Segu ve Sikasso(1898), Tinbüktü, Gao, Bourem ve Mopti (1898-1900) gibi önem­li merkezler birer birer düştü. Her türlü askerî üstünlüğüne rağmen Fransızlar’ın Mali’yi İşgalleri büyük direnişler neticesin­de gerçekleşebildi. Yukarı Senegal bölge­sinde cihad hareketi başlatan Mamadu Lamine, güneyde büyük bir mücadele veren ve kısa zamanda topraklarını Mali, Burkina Faso, Gine, Gana ve Fildişi Sahi-li’ni içine alacak şekilde genişleten Samori Türe, Tieba Traore idaresindeki Kenedu-gu Krallığı silâh ve asker bakımından çok üstün olan sömürge ordusuna karşı yap­tığı savaşları kaybetti. 1890-1920 yıllan arasında çıkan birçok isyan da kanlı şe­kilde bastırıldı. İşgalin başladığı yıllardan itibaren Mali topraklarına Fransızlar ta­rafından Fransız Sudanı, Senegambiya-Nijer toprağı, Yukarı Senegal-Nijer gibi adlar verildi. Son olarak tekrar Fransız Su­danı isminde karar kılındı (1920). Başlangıçta üst rütbeli bir subayın idaresine ve­rilen Mali, 1893 yılından itibaren Senegal’de oturan genel valinin yardımcısı ta­rafından yönetildi. 1916-1959 yıllan ara­sında buraya tayin edilen müstakil valinin yönetimine verildi. Mali, çevresinde bulu­nan, zamanımızda sekiz ülkeyi içine ala­cak şekilde 16 Haziran 1895’te Fransız Batı Afrikası [Afrique Occidantale Française-AOF] adıyla kurulan federasyonun önemli bir kısmını oluşturdu. Ülkenin bugünkü sınırları daha sonraki yıllarda yapılan ba­zı ufak değişiklikler dışında 1947’de be­lirlendi. Güneydeki topraklarından bir kıs­mı üzerinde Burkina Faso (Yukarı Volta) adıyla ayrı bir sömürge kurulurken kuze­yinin büyük bir kısmı Moritanya sömür­gesine bağlandı. Bamako 1920’de Fran­sız Sudanı sömürgesinin başşehri ilân edildi. I ve II. Dünya savaşları sırasında askerleri sömürgelerden getirilen “Senegalli nişancılar” adlı birliğe Mali’den de binlerce asker toplanarak Fransa’nın sa­vaştığı bütün cephelere gönderildi. Cep­helerde ölen bu insanların yararlıkları düşünülerek 1945yılında Fransız Kongosu’nun başşehri Brazzaville’de toplanan Fransız-Afrika Konferansı’nda ülke insan­larının bazı hakları gözden geçirildi. 27 Ekim 1946 tarihli dördüncü cumhuriyetin anayasasına göre Fransa Devleti sömürgeleriyle birlikte Fransız Birliği’ni kurdu ve Mali bunun ayrılmaz bir parçası kabul edilerek ahalisi birliğin vatandaşı vasfını kazandı. Malili bazı milletvekilleri Fran­sız Millî Meclisi ve Fransız Birliği Meclisi’-ne girdiler. Fransız Sudanı’na kendi top­raklarında bir genel konsey kurması ve mahallî bütçe oluşturması imkânı tanın­dı. 1946’da Bamako’da Rassemblement Democratique Africain (RDA) adlı siyasî parti faaliyete başladı. 23 Haziran 1956 tarihinde çıkarılan bir kanunla Fransız Birliği’ne bağlı ülkelerin iç işlerinde ba­ğımsız hükümetler kurmasına izin veril­di. Fransa Cumhurbaşkanı Charles de Gaule, 28 Eylül 1958’de Fransız-Afrika Topluluğu kurulması için referandum önerdi ve Malililer buna % 97,3 gibi bir oranla olumlu oy verince topluluk 5 Ekim’-de resmen kuruldu.

TDV İslâm Ansiklopedisi

Daha yeni Daha eski