Manisa İdari Yapı, Nüfusu, Hakkında Bilgi

Manisa’nın merkez olduğu bölge Saruhanoğulları döneminde Alaşehir’den İzmir körfezine, Bergama’dan Turgutlu ve Kemaliye’nin güneyine kadar uzanan sahayı içine alıyordu. Saruhan Beyliği Osmanlılar’a katılınca oluşturulan idarî bölge yani sancak hemen hemen beylik sınırlarını korudu. Merkezi oian Manisa’nın değil beyliğin adını taşıyan Sa­ruhan sancağı Anadolu beylerbeyiliğine bağlı olup XVI. yüzyılda merkez kaza dı­şında on bir kazadan oluşuyordu. Bunlar Adala, Akhisar, Demirci, Gördek, Gördes, Güzelhisar, Ilıca, Kayacık, Marmara, Me­nemen ve Nif kazaları idi. Sancağın bir ucu Menemen vasıtasıyla Foçalar’a uza­nıyor, denize açılıyordu. Manisa merkez kazasında ise altı nahiye bulunuyordu.[Manisa, Canşa, Doğanhisan, Palamut, Yengi ve Emlak] Şehzadelerin idareci oldukları sırada sancak yöredeki diğer sancakların merkezi oluyordu. XVII. yüz­yıl kayıtları sancağın sınırlarında herhangi bir değişikliğin olmadığını, ancak bazı nahiyelerin kaza haline getirilip kaza sa­yısının artarıldığını gösterir. 1628′ de Mendehorya (Kemaliye) ve Borlu kaza oldu, ardından Turgutlu merkez kazadan ayrı­lıp müstakil kaza yapıldı. Bu durum XIX. yüzyıla kadar sürdü. 1833’te Mısır or­dusunun Kütahya’dan ayrılması üzeri­ne Anadolu eyaleti dörde ayrılınca, Sa­ruhan sancağı Aydın vilâyetine bağlandı. 1834-1835’te Saruhan sancağının on beş kazası bulunuyordu. Daha öncekilere Fo­ça da eklenmişti. 1842’de Şart Salihli kazası katıldı. 1845’te Aydm”dan ayrılıp Karesi ile birleştirildi. İki yıl sonra yeniden Aydın’a bağlandı. Bu durumunu 1922’ye kadar sürdürdü. 1867’de sancakta dokuz kaza vardı ve daha önce adlarına rastla­nan Eşme, Kula, Alaşehir buraya bağlan­mıştı. 1880’de Kırkağaç, 1881’de Berga­ma, Soma ve Gediz dahil edildi. Foçalar ve Menemen 1869’da İzmir’e nakledilmişti. 1882’de sancağın kazaları hemen hemen bugünkü durumunu almış oldu. 1900’de sancak merkez kaza dışında Akhisar, Alaşehir, Demirci, Salihli, Soma, Kırkağaç, Kasaba / Turgutlu, Kula ve Gördes’ten oluşuyordu.

Manisa merkezli Saruhan sancağı XVI. yüzyılda 150.000 dolayında nüfusa sahip­ti. Bunun 50.000’ine yakınını yörük grup­ları teşkil ediyordu. Bu rakam yüzyılın ikinci yarısında iki katına ulaştı. XIX. yüz­yılın istatistiki verilerine göre sınırlarda­ki oynamaların da rolüyle 300.000’i aşan nüfusu vardı. Manisa merkez kazası ge­nellikle Manisa ovasını içine alan kesimi oluşturuyordu. XVI. yüzyılda burası Ma­nisa şehri hariç 10.000 dolayında bir nüfusu barındıran 100’den fazla köye sahip­ti. 1885-1900 yıllarında şehir nüfusu dahil merkez kazada 87-100.000 arasında nü­fus mevcuttu. Saruhan sancağı köyleri XIX. yüzyılın sonlarından itibaren Mora’-dan, Kafkasya’dan ve daha sonra Balkanlar’dan gelen yoğun göçmen yerleşmele­rine sahne oldu.

Manisa Cumhuriyet dönemine Yunan işgalinin ve bunun sebep olduğu büyük yangının tahribatını gidermekle başladı ve şehir âdeta yeni baştan imar edildi. Geniş caddeler, meydanlar ve parklar bu dönemde açıldı. Cumhuriyetin ilk nüfus sayımında nüfusu henüz 30.000’i bul­mazken özellikle 1950’den sonra çevresine yeni ve düzenli karayollarıy­la bağlanması sanayi (ham maddesini ta­rımdan alan çeşitli sanayi) ve ticaret fa­aliyetlerinin canlanmasına paralel olarak hızla artmaya başladı. 1960’ta 60.000’e (59.675), 1980’de 100.000’e (94.165) yak­laştı. İlkdefa 1985’te 100.000’i geçen nü­fusu (127.012) 1997’de 200.000’i aşarak (201.340) 2000 yılında 214.345’i buldu. Bu nüfusuyla Manisa, XXI. yüzyıla girer­ken İzmir ve Denizli’den sonra Ege böl­gesinin üçüncü büyük şehri durumuna geldi. Nüfus artışıyla birlikte mekân üze­rindeki büyümesini de sürdüren şehir kuzeyde istasyona, batıda İzmir istika­metine doğru genişlemiştir. Bu gelişme şehre sonradan eklenen, cadde ve so­kakları birbirini dik olarak kesen yeni ke­simlerle dar ve dolambaçlı sokaklara sa­hip eski yerleşme alanlarının kolaylıkla birbirinden ayrılabileceği bir özellik taşı­maktadır.

Manisa şehrinin merkez olduğu Mani­sa ili İzmir, Balıkesir, Kütahya, Uşak, De­nizli ve Aydın illeriyle çevrilmiştir. Merkez ilçeden başka Ahmetli, Akhisar, Alaşehir, Demirci, Gölmarmara, Gördes. Kırkağaç, Köprübaşı, Kula, Salihli, Sarıgöl, Saruhanlı, Selendi, Soma ve Turgutlu adlı on beş ilçeye ayrılır. 13.096 km2 genişliğin­deki Manisa ilinin sınırları içinde 2000 yılı nüfus sayımına göre 1.260.169 kişi yaşı­yordu, nüfus yoğunluğu ise 96 idi.

Diyanet İşleri Başkanlığı’na ait 2002 yılı istatistiklerine göre Manisa’da il ve ilçe merkezlerinde 385, kasabalarda 181 ve köylerde 1010 olmak üzere toplam 1576 cami bulunmaktadır. İl merkezin­deki cami sayısı yetmiş ikidir.

TDV İslâm Ansiklopedisi

Daha yeni Daha eski