Mengücekliler Beyliği Mimarisi, Mengüceklilerde Mimari, Hakkında Bilgi

Mengücüklüler XII ve XIII. yüzyıllarda inşa ettikleri eserlerle ilim, kültür, sanat ve medeniyetin gelişmesine hizmet etmişlerdir. Bu dönemde mey­dana getirilen eserlerden, 576 (1180-81) yılında Şehinşah b. Süleyman tarafından Merâgalı usta Hasan b. Fîrûz’a yaptırılan Divriği Kale Camii, Mengücüklüler döne­mine ait en eski eser olması bakımından önemlidir. Bugün harap durumda olan yapı mihraba dik üç nefli bir plana sahip­tir. Mihrap eksenindeki orta nef tonozla, yanlar ise pandantiflerle geçişi sağlanan üçer kubbe ile örtülmüştür. Avlusu bulun­mayan yapının kuzeybatı köşesinde basa­maklarla çıkılan özel bir mahfil girişi var­dır. Taş malzemeden inşa edilen yapının kademeli taçkapısında fîrûze sırlı çinile­rin kullanılmış olması dikkat çekicidir.

592’de (1196) yaptırılan Divriği Sitti Me­lik Kümbeti, Mengücükoğlu Emîr Seyfeddin Şehinşah için yapılmış olup hanı­mının ölümünden sonra buraya gömül­mesi üzerine halk arasında Sitti Melik (Melike) Kümbeti olarak anılmıştır. Düz­gün kesme taş malzeme ile inşa edilen yapı sekizgen kaide üzerinde sekizgen gövdeli olup üzeri piramidal külahla örtü­lüdür. Türbenin cephesinde yer alan zen­gin geometrik geçmeler geleneksel süsle­meyi devam ettirmesi bakımından önem­lidir. Mengücüklüler’e ait 592 (1196) yılı­na tarihlenen diğer bir türbe de Hâcib Kamerüddin Türbesi’dir. Hacı Uruz Aba (Ruzbe) oğlu, Mengücüklü hazinedarı Hâ­cib Kamerüddin’e ait olan yapı, düzgün kesme taş malzeme ile sekizgen plan üzerine sekizgen gövdeli olup üstü pira­midal külah ile örtülmüştür. Eskiden kü­lahın altında taşa gömülü olarak yerleş­tirilmiş fîrûze renkli çanaklar bulunuyor­du. Yapı, bu tip bir süsleme ile Anadolu’da erken bir örnek olması açısından dikkat çekicidir. Kemah’ta yer alan Melik Men-gücük Gazi Kümbeti XIII. yüzyılın başla­rına tarihlendirilmektedir. Tuğladan se­kizgen gövdeli yapının piramidal külahı yıkılmış ve yakın zamanda yenilenmiştir. Bunun yanı başında yer alan diğer bir kümbet de XIII. yüzyılın ilk çeyreğine tarihlendirilmekte olup Behram Şah oğlu Selçuk Şah adıyla tanınmaktadır. Yanyana iki kare mekânın birleşiminden oluşan dikdörtgen planlı yapıda her birimin üzeri içten kubbe, dıştan piramidal külahla ör­tülmüştür. Divriği’de bulunan ve yanın­daki mescidin adından dolayı Kemankeş olarak da bilinen Nûreddin Salih Türbesi 638″de (1240-41) hâciblerden Nûreddin Salih b. Sirâceddin Dündar adına yapıl­mıştır. Düzgün kesme taş malzeme ile inşa edilen yapı sekizgen kaide üzerinde sekizgen gövdeli ve üzeri piramidal külahla örtülüdür.

Mengücüklü döneminin günümüze ka­dar gelebilen en ihtişamlı yapısı Divriği Ulucamii ve Şifâhânesi’dir. 626 (1229) yı­lında Şehinşah’ın torunu Ahmed Şah ta­rafından şifâhâne ite birlikte külliye ola­rak Ahlatlı Hürrem Şah’a yaptırılan bina camisi, şifâhânesi, türbesi, mimari me­kân, taş işçiliği ve minberinin ağaç iş­çiliğiyle Anadolu Türk mimarisinde çok önemli bir yere sahiptir. Cami. mihrap du­varına dik uzanan beş nefe ayrılmış olup üst örtüsü bugün on altı kadarı asıl şek­lini koruyan- yirmi beş çeşit tonoz ve kubbe ile örtülmüştür. Yapının mihrap önü kubbesi diğerlerinden farklı olarak dıştan kırık piramidal külahla kapatıl­mıştır.[ayrıca bk. Ulucami]

Günümüzde orijinal yapısını muhafaza eden şifâhâne, güneyden camiye bitişik olup 626 (1229) yılında Fahreddin Beh­ram Şah’ın kızı ve Ahmed Şah’ın hanımı olan Melike Turan Melik tarafından yap­tırılmıştır. Sahip olduğu dört eyvanlı plan semasıyla kubbeli medreseler düzenin­de olan binanın ortasında bir aydınlık fe­neri bulunmaktadır. Yapıda girişin karşı­sındaki eyvanın solunda yer alan türbe içten kubbe, dıştan piramidal bir külahla örtülüdür. İçeride Süleyman Şah. Fatma Hatun, Ahmed Şah ve Turan Melik’in dı­şında on iki kabir daha mevcuttur. Ahmed Şah ve Turan Melik’in lahitlerî çinilidir.

Külliyede caminin doğusunda Selçuk­lu, kuzeyinde barok, batısında tekstil, şi-f anânenin gotik olarak adlandırılan ve her biri farklı işçiliğe sahip dört muhteşem taçkapısı bulunmaktadır. Bunların dışında Anadolu Selçuklu Sultanı Alâeddin Keyku-bad’ın egemenliğini simgeleyen çift başlı kartal, doğan kuşu, sembolik insan başı figürleri süsleyici eleman olarak yapıya ayrı bir önem kazandırmaktadır.

  • Mengücekliler Beyliği Tarihi (Kemah-Erzincan Kolu)
  • Mengücekliler Beyliği Tarihi (Divriği Kolu)
  • Mengücekliler Beyliği Tarihi, Nerede, Ne Zaman Kuruldu

TDV İslâm Ansiklopedisi

Yorum ekle...

Konu hakkında yorum ya da düşüncelerini paylaş...

Daha yeni Daha eski