Menteşeoğulları Beyliği Tarihi, Nerede, Ne Zaman Kuruldu, Hakkında Bilgi

Menteşeoğulları Beyliği, Anadolu'nun batısında, 13. ve 15. yüzyıllar arasında varlığını sürdüren bir Türk beyliğidir. Bu beylik, Anadolu'nun Türkleşme sürecinde önemli rol oynamış ve özellikle denizcilik faaliyetleriyle tanınmıştır. Menteşeoğulları'nın tarihine ve özelliklerine genel bir bakış sunmak gerekirse:

Kuruluş ve Coğrafya

Kuruluş: Menteşeoğulları Beyliği, Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflaması ve dağılması sürecinde, yaklaşık 1260 yılında kurulmuştur. Beyliğin kurucusu Menteşe Bey'dir.

Coğrafya: Beylik, bugünkü Türkiye'nin Ege Bölgesi'nde, özellikle Muğla ve çevresinde hüküm sürmüştür. Kıyı bölgeleri, Menteşeoğulları'nın denizcilik faaliyetlerine imkan tanımıştır.

Yönetim ve Siyasi Durum

Yönetim: Beylik, yarı bağımsız bir statüde yönetilmiştir. Merkezi Muğla olmak üzere, Milas, Balat (Milet), Beçin ve diğer önemli yerleşim merkezleri yönetim altına alınmıştır.

Siyasi Durum: Menteşeoğulları, hem Bizans İmparatorluğu hem de diğer Anadolu beylikleri ile zaman zaman ittifaklar ve çatışmalar yaşamıştır. Beylik, Osmanlı Devleti'nin güçlenmesiyle birlikte giderek zayıflamış ve 15. yüzyılda Osmanlı hakimiyetine girmiştir.

Ekonomi ve Denizcilik

Ekonomi: Beylik ekonomisi tarım, ticaret ve denizcilik üzerine kuruluydu. Verimli topraklar ve kıyı şeridindeki limanlar, ticaretin gelişmesine katkıda bulunmuştur.

Denizcilik: Menteşeoğulları, güçlü bir denizcilik geleneğine sahipti. Akdeniz ve Ege Denizi'nde deniz ticareti ve korsanlık faaliyetleri yürütmüşlerdir. Bu, beylik ekonomisinin önemli bir parçasıydı.

Kültür ve Mimari

Kültür: Beylik dönemi boyunca, Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslam kültürünün yayılması sürecine katkıda bulunulmuştur. Eğitim ve sanat alanlarında bazı gelişmeler kaydedilmiştir.

Mimari: Menteşeoğulları dönemine ait çeşitli mimari eserler günümüze kadar ulaşmıştır. Beçin Kalesi ve Milas'taki Firuz Bey Camii gibi yapılar, bu dönemin önemli mimari miraslarındandır.

Sonuç ve Miras

Menteşeoğulları Beyliği, Anadolu Türk tarihi açısından önemli bir yer tutar. Denizcilikteki başarıları ve bölgedeki siyasi etkinlikleriyle dikkat çeken beylik, Osmanlı Devleti'nin Anadolu'yu birleştirme sürecinde kritik bir rol oynamıştır. Günümüzde, beylikten kalan tarihi yapılar ve kültürel izler, bölgenin tarihsel zenginliğini yansıtmaktadır.

Beyliğin kurucusu, Anadolu Selçuklu hükümdarlarınca atalarına Batı Anadolu uç bölgesinde iktâ verilen Menteşe Bey’-dir. Beyliği, bu yöreye deniz yoluyla gelen ve içeri doğru girerek sahille Denizli dağ­ları arasındaki bölgeye yerleşen Türkmenler’in tesis ettiği belirtilir. Ayrıca karadan sahile doğru akın yapan Türkler tarafın­dan bir siyasî birlik haline getirildiği üze­rinde de durulur. Kuruluşu ve ilk beylerin hüküm sürdükleri dönemlerin kronolojisi kaynak yetersizliği sebebiyle tesbit edi­lememektedir. Menteşe Bey’in şeceresi hakkındaki bilgiler de karışıktır. Menteşeoğulları’nın hâkim olduğu bölge Muğla, Peçin, Milas ve Balat’tan Ege sahillerine kadar uzanmaktadır. Bizans kaynakların­da Menteşe Bey’in adı, 1282’de Tralles (Aydın) ve Nyssa’yı (Sultanhisar) ele geçir­mesi dolayısıyla zikredilir. Bu dönemlerde Menteşe Bey ve emrindeki Türkmenler’in Selçuklular’ın himayesinde oldukları söyle­nebilir. Karamanoğulları’nın Konya’yı ku­şatması üzerine İlhanlı Sultanı Geyhatu 690 (1291) yılı sonlarında Anadolu’ya ge­lerek Menteşe topraklarını yağmalarruştır. Menteşe Bey’in ne zaman öldüğü bi­linmemekle birlikte bunun 692 (1293) yılından sonraya rastladığı tahmin edil­mektedir.


Menteşe Bey’den sonra beyliğin başına oğlu Mesud Bey geçti. Diğer oğlu Kirman (Kerman) belki kendisine tâbi olarak, bel­ki de muhalefet etmek suretiyle Föke’de (Finike) hüküm sürdü. Mesud Bey 1300′-de Rodos adasının önemli bir kısmını ele geçirdi. Aynı yıllarda Girit ile Menteşe Beyliği arasında ticari münasebetler baş­ladı. Daha sonra Hospitalier şövalyeleri 1308’de Rodos adasına hâkim oldular. Hospitalier şövalyelerinin 1311 yılı başlarında Ceneviz tüccarlarının mallarını mü­sadere etmeleri üzerine Cenevizliler Men-teşeoğulları ile ittifak yaptılar. Mesud Bey’in ölümü muhtemelen 719 (1319) yılından öncedir. Altı oğlundan biri olan Şücâüddin Orhan onun yerine geçti. Bu dönemde papalık tarafından Venedik, Fransa Kralı VI. Philippe ve öteki Batılı ülkeler dahil bir Haçlı seferi düzenleme çalışmaları yapıldı. İbn Battûta 733’te (1333) Batı Anadolu’yu dolaşırken Orhan Bey’i Peçin’de ziyaret etmiş ve onu “Mi­las sultanı” olarak zikretmiştir. İbn Faz-lullah el-Ömerî de Orhan Bey’in sahip ol­duğu şehirler ve asker sayısı hakkında bil­gi verdiği gibi Menteşeoğulları’nın ikinci Föke kolunun 1330″da Hamîdoğulları’na tâbi olarak hüküm sürdüğünü belirtmiş­tir. Orhan Bey’in ölüm tarihi bilinmemek­tedir.

Orhan Bey’in yerine oğlu İbrahim geçti. Diğer oğlu Hızır ise Çine’yi idare ediyordu. Bir Haçlı donanmasının 1344’te Aydınoğulları’ndan İzmir’i alması, Menteşeoğulları ile Girit arasındaki ticaretin bir süre kesilmesine sebep oldu. Menteşeoğulları Aydınoğullan ile birleşerek Girit’e sal­dırdılar. İbrahim Bey İzmir’e yürümek için Balat’ta savaş hazırlıkları yaptı (751/ 1350). Venedikliler, kendilerine karşı ha­rekete geçmeye hazırlanan İbrahim Bey’i Balat Limanı’na soktukları donanmayla tehdit edip 753-756 (1352-1355) yıllan arasında yapılan bir antlaşma sonucu Menteşeoğullan’nı silâhsızlanmaya zorla­dı. Buna rağmen ticarî ve diplomatik mü­nasebetler kesilmedi. İbrahim Bey muh­temelen 7S6 (1355) yılı civarında vefat etti. Onun ölümünden sonra oğullarından Mûsâ Bey Peçin, Balat ve Milas, Mehmed Bey Muğla ve Çine, Ahmed Gazi Bey gü­neyde Makri ve Marmaris bölgesinde hü­küm sürmeye başladı. Mûsâ, “ulu beg” olarak759-760’ta (1358-i359) Kandiye Dukası Pietro Badeor ile bir antlaşma yaptı. Ahmed Bey’in de Rodos ile Kıbrıs arasındaki gemilere karşı harekâtı üzeri­ne Kıbrıs Kralı I. Peter’in donanmasının 766’da (1365) Aydın ve Menteşe sahille­rini tehdit ettiği, Venedik’in araya girme­siyle barış yapıldığı bilinmektedir.

Mûsâ Bey’in ölümünün (776/1375ten önce) ardından yerine kardeşi Ahmed Bey geçti. Ahmed Bey’in aynı zamanda beyli­ğin Milas ve Peçin koluna da hâkim oldu­ğu anlaşılmaktadır. Menteşe Beyliği bu dönemde bazı Ege adalarından haraç ala­cak Ölçüde kuvvetlenmişti. Bunlardan biri Naksos (Nakşe) adası idi. Ahmed Bey bir ara Balat’a hâkim olduysa da bu kısa sür­dü. Balat ve çevresi 791’den (1389) önce Mehmed Bey’in oğlu Gıyâseddin Mah-mud’un idaresinde bulunuyordu. Ancak Mahmud Bey, kardeşi İlyas Bey’e karşı yaptığı hâkimiyet mücadelesini kaybede­rek Osmanlılar’a sığındı. îlyas Bey ve ba­bası Mehmed Bey Karamanoğullarfnın Osmanlılar aleyhine düzenledikleri ittifa­ka katıldı. Yıldırım Bayezİd’in bu ittifaka karşı yaptığı Anadolu seferi sırasında Ba­lat ve Muğla’daki Menteşe kolunun top­rakları ele geçirildi. Ahmed Gazi Şaban 793’te [Temmuz 1391] öldü. Onun hâki­miyeti altındaki yerler Osmanlı idaresine geçti. Kardeşi ve oğlu İlyas ise Timur’un yanına kaçtı.

Ankara Savaşı’ndan (1402) sonra Ti­mur, öteki Anadolu beyliklerinde olduğu gibi Menteşeoğulları’na da ülkelerini iade etti. Bu sırada muhtemelen Mehmed Bey ulu beg durumundaydı ve daha son­ra Menderes nehri yakınında Timur’un ordugâhına giderek bağlılığını arz ile he­diyeler takdim etmişti. Onun zamanında Menteşeoğullan limanları tekrar Batılı tüccarlara açıldı. Mehmed Bey’in 805 yılı ortalarında (1403 yılı başı) vefatının ar­dından beyliğin başına geçen îlyas Bey Fetret devrinde Osmanlı şehzadeleri ara­sındaki saltanat mücadelelerinde Çelebi Mehmed aleyhine, îsâ Çelebi’nin lehine Aydın ve Saruhanoğulları ile ittifakta bulundu. Fakat müttefikler Çelebi Mehmed karşısında yenilince İlyas Bey onun hâki­miyetini tanımak zorunda kaldı (1405). Daha sonra Aydın ve Menteşeoğullan Gi­rit dahil Venedik bölgelerine karşı akınla­rını sürdürdüler. Çelebi Mehmed’in 816′-dan (1413) itibaren hâkimiyetini sağlam­laştırması üzerine İlyas Bey Osmanlılar’ın bir vasalı olarak kaldı. Venedik elçisi Pietro Civran, İlyas Bey’i Peçin’de ziyaret etti ve eski antlaşmayı yenilemek mecburiyetin­de bıraktı.[17 Ekim 1414] İiyas Bey 818’de (1415) Leys ve Ahmed adlarındaki iki oğlunu Osmanlı sarayına gönderdi. Onun 824’te (1421) ölümünden sonra oğulları Edirne’den kaçıp Menteşe iline giderek beyliğin başına geçtiler, II. Murad827’de (1424) Menteşe topraklarını ele geçirdiği zaman bu iki kardeş yakalanarak hapse­dildi, böylece beylik sona erdi.

Menteşe Beyliği de diğer Anadolu bey­liklerinde olduğu gibi ulu beg denilen yaş­ça büyük bir emîr tarafından idare edil­miştir. Antlaşmaları yapan, sikke kesti­ren ve hutbede adı zikredilen ulu begdir. Menteşeoğullan’nın başşehri Milas idi. Milas’ın yakınındaki Peçin muhtemelen yazlık ikametgâh durmundaydı. Balat ise Avrupalı tüccarlar için önemli bir şehir ve limandı. Ortaçağ’ın sonlarında Balat de­nize şimdi olduğundan daha yakındı ve Menderes nehri buraya ulaşıma imkân veriyordu. Balat’ta Venedikli bir tüccar topluluğu ve bunların kendi mahalleleri vardı.

Menteşeoğulları ülkelerini birçok mi­mari eserle süslemişlerdi. Ayrıca edebî şahsiyetleri himaye ederek kendi adlarına bazı eserleri Türkçe’ye çevirt-mişlerdir. Nitekim Gıyâseddin Mahmud adına Farsça’dan Bâznâme ismiyle bir kitap tercüme edilmiştir. Şirvanlı Meh­med b. Mehmed’in İlyâs Bey adına İlyâsiyye adı verilen muhtasar bir tıp kitabı tercümesi vardır.

Yorum ekle...

Konu hakkında yorum ya da düşüncelerini paylaş...

Daha yeni Daha eski