Milliyetçilik Akımı, Hareketleri -Araplarda- Hakkında Bilgi

Osmanlı Devleti’nde millet-i hâkimenin aslî unsurla­rından olan ve İslâm geleneğinde “kavm-i necib” diye ayrı bir itibar gören Araplar arasında Araplar’ın ortak dil, tarih, coğ­rafya ve etnik temellere dayalı müstakil bir millet oluşturduğu ve bu milletin ken­di devletini kurması gerektiği anlamında­ki siyasî Arap milliyetçiliği, Osmanlı sonra­sında Batılılar’a karşı verilen bağımsızlık mücadelesi dönemine ait bir gelişmedir.

XIX. yüzyılın başında Avrupa’nın Orta­doğu’ya müdahalesiyle mahallî dengele­rin bozulması ve Osmanlı otoritesinin gi­derek zayıflaması, Avrupa’ya giden Mısırlı öğrencilerin Bati’daki yeni fikirleri taşımaları gelişmelerin başlangıcını teş­kil eder. XIX. yüzyılın ikinci yarısında Av­rupa’nın Arap topraklarında artan nüfu­zuna karşı bir tepki şeklinde doğan ya­bancı düşmanlığı Mısır merkezli Arapçılık fikriyatının kökenlerini oluşturmuş­tur. Diğer taraftan özellikle Suriye ve Lüb­nan’da Batı ile yakın ilişkiler içinde yetiş­miş hıristiyan yazarlar da Avrupa kökenli yeni fikirlerin Araplar arasında yayılma­sında öncü rolü oynamıştır. Ancak bu tür gelişmeler Arap âleminde toplumsal des­tek bulamamış ve Araplar arasında din birlikteliği belirleyici olmaya devam et­miştir.

İttihat ve Terakkî dönemi Arapçılık fik­riyatının gelişme devridir. II. Meşrutiyet sonrasındaki nisbî serbestlik ortamı, her kesimin olduğu gibi Araplar’ın da cemiyetleşmeye ve basın yayına önem verdik­leri bir dönemi başlatmış, 1908-1914 yıl­ları arasında ondan fazla resmî veya gizli Arap cemiyeti kurulmuştur. Ancak Araplar’ın büyük çoğunluğu I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı hilâfet merkezini destekle­mek ve Osmanlılık’ta ısrar etmekle bir­likte Şerîf Hüseyin ailesi gibi bir kısım Araplar siyasî ihtirasları yüzünden İngilizler’in desteğiyle topladığı birkaç bin ci­varında bedevî kuvvetiyle isyan başlat­mıştır.

Savaşın hemen arkasından bağımsızlık beklerken İngilizler’in veya Fransızlar’ın manda yönetimi altına giren Araplar çı­kış yolu olarak Arap milliyetçiliğine sarıl­mıştır. Zamanla radikalleşen Arap milli­yetçilik hareketlerinin bu dönüşümünde Filistin’de bir İsrail devleti kurulmasına giden gelişmelerin büyük payı olmuştur. Ancak Avrupalı devletlerin teşkil ettiği Ortadoğu yapılanmasında problemli pek çok alanın bırakılmış olmasının yanı sıra Araplar arasında geleneksel kabile anla­yışının hâlâ güçlü bir şekilde yaşaması, bütün Arapiar’ı kuşatacak çerçevede et­nik merkezli bir hareket gerçekleştirmeyi mümkün kılmamıştır. Arap ülkeleri 1945-1962 yıllan arasında bağımsız olmuş ve Arap Devletleri Ligi [League of Arap States] şemsiyesi altında toplanmıştır. Bu dönem­de Cemal Abdünnâsır’ın himayesinde ge­lişen siyasî Arap milliyetçiliği Michel Ef­lak gibi isimlerle ideolojik boyutlarını mil­liyetçi sosyalizm şeklinde sistemleştirmiştir. İslâm’ı bir gelenek ve kültür şek­linde sahiplenen Arap milliyetçiliği, etnik değer ve dil üzerine inşa edilen ve Arap­lar’ın medeniyet kabiliyetlerine vurgu yapan ideolojik boyutu öne çıkarmıştır.

  • Milliyetçilik Akımı, Hareketleri -İranda, Farslarda-
  • Milliyetçilik Akımı, Hareketleri -Osmanlıda, Türkiye’de-
  • Milliyetçilik Nedir, Akımı, Tarihi, Tanımı

TDV İslâm Ansiklopedisi

Yorum ekle...

Konu hakkında yorum ya da düşüncelerini paylaş...

Daha yeni Daha eski