Minyatür Sanatı, Selçuklu Minyatürleri, Selçuklularda Minyatür, Hakkında Bilgi

Selçuklu Türkleri’nin İran’dan Mezopotamya, Suriye ve Anadolu’ya yayılmasıyla ilk Türk-İslâm minyatür üslûbu doğmuştur. Günümüze ulaşan en eski örnekler. Dioskorides’in şi­falı otlar hakkındaki eserinin Kitûbü’l-Haştfiş ve Galen’in (Câlînûs) zehirlenme­ler konusundaki eserinin Kitâbü’t-Tiryâk adlı Arapça çevirilerinde görülür. Antik el yazmalarından kopya edilen bu ilk tasvir­lere Bizans resminin etkileri yansımıştır. En erkeni olan XI. yüzyılın sonlarına ait Dioskorides yazmasının resimleri genel­likle metnin arasına sıkıştırılmış çerçe­vesiz, basit bitki ve hayvan tasvirleri şek­lindedir. Bu eserin XIII. yüzyılda Musul’­da hazırlanmış bir nüshası kuvvetli Bizans etkisi taşı­yan figürlerin yanında bitki resimleri de içerir. Aynı döneme ait diğer bir nüshada ise günlük hayattan sahnelerin de ele alındı­ğı melez bir üslûp vardır. Kitâbü’t-Tiryâk’ın mevcut iki nüshasının başındaki takdim minyatürlerinde Uygur fresklerinin donuk-durgun resim gele­neğinin etkileri görülmektedir. Eski Grek kuramlarına dayanan felsefe, tarih ve tıp konusundaki yazıların Arapça bir derle­mesi olan Mufytârü’l-hikem ve mehâsinü’l-kilem ile yine Grek kaynaklarına dayanan Kitâbü’l-Baytara adlı eserlerin metinleri arasına yer­leştirilmiş çerçevesiz minyatürlerde bu­lunan ve dönemin yerli tiplerini yansıtan figürler Bizans resim üslûbunun etkilerini taşımaktadır. XII. yüzyıl sonu ile XIII. yüz­yıl başlarında Selçuklular’ın ve onlara tâbi hanedanların himayesinde çalışan sanat­çıların resimlediği ilmî eserlerin tasvirle­rinde Uygur kökenli Selçuklu tipleri gün­delik hayata ait eşya ve sahnelerle birlik­te işlenmiştir. Geç Antik ve Bizans etkile­rini özümsemiş olan bu dönemin yeni tas­vir üslûbu edebî eserlerin resimlenmesin­de de uygulanmıştır. Özellikle Kelîle ve Dimne gibi eserlerin minyatürlerinde dönemin sos­yal hayatı yansıtılmış ve Habeş, Arap, Türk gibi bölgenin kozmopolit nüfusunu bel­geleyen figürlere yer verilmiştir.

Anadolu’da üretilmiş XII-XIII. yüzyıllara tarihlenen ilk minyatürler Meyyâfârikin (Silvan), Diyarbekir, Mardin, Aksaray, Kay­seri ve Konya gibi merkezlerde hazırlan­mış eserlerde yer alır. İsmail b. Rezzâz el-Cezerî tarafından Diyarbekir’de Artuklu Emîri Nâsırüddin Mahmûd için hazırla­nan Kitâb iî macrifeti’l-hiyeli’l-hende-siyye adlı eserin minyatürleri Anadolu dışındaki çağ­daş Selçuklu resim üslubuyla benzerlik taşır. Harîrî’nin el-Makamât’ı ile Abdurrahman es-Sûfî’nin Şuverü’l-kevâ-Jtiıbi’ş-şdbife’sinin birer nüshası, Artuklu sarayı için yazılmış Selçuklu resim üslûbundaki diğer minyatürlü kitaplardır. XIII. yüzyıl başlarında Konya’da hazırlandığı anlaşı­lan Varaka ve Güîşah adlı mesnevinin nakkaş Abdülmü’min el-Hûyî tarafından yatay frizler halinde yapılmış olan minyatürleri, minaî tekniğiyle bezeli Selçuklu çini ve seramik­lerinde de izlenen geleneksel Selçuklu fi­gür üslûbunun başlıca örneklerindendir. III. Keyhusrev’e ithaf edilen Nasreddin Sivâsfnin tezkiresindeki tasvirlerin üslûbu ise Bizans sanatının etkilerini taşımaktadır.

  • Minyatür Sanatı, Osmanlı Minyatürleri, Osmanlılarda Minyatür
  • Minyatür Sanatı, Özbek, Müslüman-Hint Minyatürleri
  • Minyatür Sanatı, Safevi Minyatürleri, Safevilerde Minyatür
  • Minyatür Karakoyunlu, Akkoyunlu Türkmen Minyatürleri
  • Minyatür Sanatı, Timurlu Minyatürleri, Timurlularda Minyatür
  • Minyatür Sanatı, İlhanlı ve Sonrası Minyatürleri, İlhanlılarda Minyatür
  • Minyatür Nedir, İslam Minyatür Sanatı

TDV İslâm Ansiklopedisi

Yorum ekle...

Konu hakkında yorum ya da düşüncelerini paylaş...

Daha yeni Daha eski