Miskal Nedir, Ölçü Birimi, Tarihte Miskal, Hakkında Bilgi

Miskal. Eski bir ağırlık ölçüsü ve para birimi.

Sözlükte “ağır olmak” mânasındaki sikal kökünden türeyen miskâl kelimesi “ağırlık” demektir. Terim olarak altın, gü­müş, ilâç ve gülyağı gibi değerli şeylerin tartılmasında kullanılan bir ağırlık ölçü­sü birimini ifade eder. Ayrıca örfte 1 mıs­kal ağırlığındaki dinarlara da (altın sikke) bu isim verilmiştir. Akkadca’sı meşkalu / meşkaltum şiklu, Asurca’sı şiklu, Ugaritçe’si şekal, Fenikece’si mişkal, İbrânîce’si şekel mişekâl mişekol, Ârâmîce’si şıkla, Ermenice’si mithal mishai, Süryânîce’si siklos metkalâ olan kelime Grekçe’ye siklos, Latince’ye siclus şek­linde geçmiştir. Ayrıca Avrupa ve Balkan dillerine mıskal, misgal, metikal, metical, meticale, muskal, mitka gibi muhtelif şekillerde Farsça, Türkçe ve Hintçe’ye ise değişmeden girmiştir. Mis-kal kelimesi Kur’ân-ı Kerim’de sekiz yer­de “ağırlık” anlamında geçmektedir. Ha­dislerde de hem sözlük hem terim mana­sıyla kullanılmıştır.

İslâm’dan önceki 14,16 gramlık İbranî şekelleri Grek staterleri, 8,5 gramlık İbranî hafif şekelleri Grek didrahmileri Pers darikleri, 5,6 gramlık darik siklos sextula adındaki Pers gümüş denierleri, 4,72 ve 4,53 gramlık exaggion, sextans veya sextula da denen Roma altın solidusları, 4,25 gramlık Grek drahmileri / İbranî hafif beka’ları vb. Araplar’ca mıs­kal diye adlandırılmış, bunlardan sonun­cusu şer’î ağırlık birimi miskal olarak ka­bul edilmiştir. Halife Abdülmelik’in bas­tırdığı İslâm’a has ilk altın sikkelerin (di­nar) ağırlığı da 4,25 gr. geldiği için halk arasında miskal ve dinar kelimeleri dö­nüşümlü bir şekilde kullanılmıştır. İlhanlı Sultanı Gâzân Han’ın 685 (1296) yılında yaptığı sikke ıslahatı neticesinde piyasa­ya sürülen altın paralara geleneğin aksine resmen miskal adı verilmiştir. 4,25 gram­lık miskal eski Bulgarlar aracılığıyla Rus-lar’a aktarılmış olup “zolotnik” adını al­mıştır.

Endülüs Emevîleri ve Fâtimîler’in 4,25, Muvahhidler ve Eyyûbîler’in 4,72 gram­lık dinarlar kestirdiği bilinmektedir. Halk arasında miskal olarak anılan bu sikkeler Kuzey ve Batı Afrika’da XIX. yüzyıla kadar tedavülde kalmıştır. Aslında Afrika’da XX. yüzyıla kadar ağırlıkları 4-5 gr. arasında değişen çeşitli ayarlarda birçok altın sikke piyasaya sürülmüştür- Bugün bile Mozambik’İn câri para birimi “meticardir. Mısır’da ise XII. (XVIII.) yüzyıldan itibaren 4,4625 gramlık 1,5 şer’î dirhem 24 kırat miskaller kullanılmaya başlanmış­tır. Ancak zamanla ağırlığının arttırıldığı anlaşılmaktadır; çünkü XX. yüzyılda Mısır miskali yaklaşık 4,68 gramdı. Buna kar­şılık aynı yüzyılda İran’ın 24 nohutluk miskalleri 4,64 grama eşitti. Osmanlı miskallerinin bunlardan daha ağır olduğu gö­rülmektedir. 26 Eylül 1869 tarihli kanun­nâmeye göre 1 miskal  4,81104375 gramdır. Sofya’da 1891’de uygu­lamaya konan yeni ölçü sisteminde mis­kal 5 grama eşitlenmiştir.

Hint ve Uzakdoğu ticaret yolları boyun­ca muhtelif miskallerin kullanılageldiği görülmektedir. Meselâ XVI. yüzyılda muh­temelen ham ipek ticaretine mahsus olan Hürmüz miskali 3,825 gramdan ibaretti. Aynı döneme ait Şîraz miskali 4,59 gra­ma eşitti.  Basmaciyan, Ermeni eski miskalinin 4,414 gr., kendi döneminde fiilen kullanılan miskalin ise 3,824 gr. olduğunu ileri sürmek­tedir.

Walter Hinz, çeşitli bölgelere has mis­kallerin metrik karşılıklarının tesbitine çalışmışsa da bunu kendi bulgularına da­yanan 3,125 gramlık standart bir Ölçek dirheminden hareketle yapma hatasına düşmüştür. Çünkü tam aksine, klasik kay­naklarda dirhem ağırlıklarının hesabında Câhiliye döneminden beri değişmezliği sabit olan, nümismatik verilerin de des­teklediği genel kanaate göre metrik de­ğeri 4,25 grama karşılık gelen miskaller esas alınmıştır. Miskalin askatları dânek, kırat, tesûc, habbe (buğday), şaîre (arpa), hardal, fels, fetîl, nakir, kıtmîr, zerre; üskatları ise ukıyye, rıtl ve mendir.

TDV İslâm Ansiklopedisi

Yorum ekle...

Konu hakkında yorum ya da düşüncelerini paylaş...

Daha yeni Daha eski