Misvakın Fıkhi Hükmü, Misvak Faziletleri, Hakkında Bilgi

Misvakın, yetiştiği bölgeler­de eski zamanlardan beri kullanıldığı bi­linmekle birlikte İslâm’ın gelişiyle kullanı­mı dinî bir görev olarak yaygınlık ve sü­reklilik kazanmış, müslüman tıp ve bo­tanik bilginleri de eserlerinde bu ağacın özelliklerine dair bilgilere yer vermişler­dir.

Dört Sünnî mezheple Ca’feriyye ve Zeydiyye’ye göre dişleri misvakla temizlemek sünnettir.[müstehap, mendup] Bazı kay­naklarda, Dâvûd ez-Zâhirive İshak b. Râhûye’ye göre misvak kullanmanın vacip (farz) olup İshak b. Râhûye’nin misvaksız kılınan namazın sahih olmayacağını söy­lediği, buna karşılık Dâvûd ez-Zâhiri’nin misvak kullanmamayı namazın geçerli­liğine engel görmediği kaydedilirse de bu naklin doğru olmadığı anla­şılmaktadır. Nitekim Zâhirîler’den îbn Hazm da mis­vakın müstehap olduğunu belirtmekte­dir. Bir çok sahâbînin rivayet ettiği, “Eğer müminlere (üm­metime) zorluk çıkaracak olmasaydım her namazda misvak kullanmalarını em­rederdim” mealindeki hadiste Resûlullah’ın kesin bir emir vermediği anlaşıldığından mis­vak kullanmak vacip değil sünnet kabul edilmiştir. Ancak ulemâ, Hz. Peygamber’in sürekli uygulaması ve ısrarlı tavsi­yeleri sebebiyle misvakın vacip değilse de müekked bir sünnet sayıldığı hususunda ittifak etmiştir. Nitekim diğer bir rivayet­te bazı sahâbîlerin misvak kullanmadan Resûlullah’ın huzuruna çıktıkları ve onun kendilerine şöyle dediği kaydedilir: “Be­nim yanıma dişleriniz sararmış halde ge­liyorsunuz; misvak kullanın, eğer ümme­time zorluk çıkaracak olmasaydım her namazda abdest almalarını farz kıldığım gibi misvak kullanmalarını da farz kılar­dım.

Hz. Peygamber’in, “Misvak hakkında o kadar emir aldım ki bu konuda Kur’an’-da bir âyet ineceğini zannettim” sözü ya­nında on şeyin fıt­rattan olduğunu belirttiği hadiste genel­likle temizliğe dair olan bu hususlar ara­sında misvak kullanmayı da zikretmesi haya duygusu, güzel koku sü­rünme, evlilik ve misvak kullanmanın geç­miş peygamberlerin sünnetinden kabul edildiğini dile getirmesi Hz. Âişe’ye Resûlul­lah’ın eve geldiğinde ilk yaptığı işin ne olduğu sorulduğunda dişlerini misvakla temizlediğini söylemesi misvakın önemini vurgulayan diğer bazı hadislerdir. Yine kaynaklarda Resûl-i Ek­rem’in hizmetini gören sahâbîler arasın­da misvakını taşıma ve onu kullanıma ha­zır tutma görevinin (sâhibü’s-sivâk) Ab­dullah b, Mes’ûd’a verildiği ve Resûlullah’ın ısrarlı tavsiyeleri sebe­biyle sahâbîlerin yanlarında devamlı mis­vak bulundurdukları kaydedilir.

Misvakın bazı durumlarda kullanılma­sı özellikle istenmiştir. Hz. Peygamber’in misvak kullanılarak kılınan namazın mis­vaksız yetmiş namazdan daha faziletli ol­duğunu belirtmesiyle her namaz kılındığında; “Eğer ümmetime zorluk çıkaracak olma­saydım her abdest alışlarında onlara mis­vakı emrederdim” rivayetine istinaden her abdest alındı­ğında; onun geceleyin her uykudan uya­nışında misvak kullandığına dair rivayet­ten hareketle uykudan uyanıldığında; “Ağızla­rınız Kur’an yoludur, onları misvakla te­mizleyin” hadisi sebebiyle Kur’an okurken; misvakın ağzı temizleyici, Allah Teâlâ’yı hoşnut kılıcı ol­duğuna ve Cebrail’in her gelişinde misva­kı tavsiye ettiğine dair hadis dolayısıyla ağzı kokutan yemek ve aç­lık gibi durumlar münasebetiyle misvak kullanmanın müekked sünnet olduğu be­lirtilmiştir.

Hadislerde geçen ifadelerden hareket­le, abdest alırken misvak kullanmanın sünnet olduğu hususunda dört mezhep görüş birliğine varmakla birlikte Hanefîler, Mâlikîler ve bir görüşlerinde Şâfîîler bunu abdestin sünnetlerinden, Hanbelî-ler ve daha kuvvetli görüşlerinde Şâfiîler abdest dışında müstakil bir sünnet say­mışlardır. Bunun sonucu olarak ilkine gö­re besmeleden sonra, diğerine göre bes­meleden önce misvak kullanılır. Bazı âlim­ler ayrıca farz, vacip veya nafile her na­mazda misvakın sünnet olduğunu söy­lerken bir kısmı farz namazda kullanıl­mışsa ona tâbi sünnetlerde gerek olma­dığını, bir kısmı abdest sırasında misvak kullanılması halinde namaz kılarken ay­rıca gerekmediğini, bazıları da abdestle namaz arasına örfen uzun sayılabilecek bir zaman girmişse misvak kullanılabile­ceğini belirtmişlerdir.

Hz. Peygamber’in uygulamasını ve ilgili hadislerin mutlak ifadesini esas alan fukahanın çoğunluğuna göre misvak kullan­manın hükmü oruçlu kişi için de aynıdır. Buna karşılık bir rivayette Ahmed b. Han-bel, Şafiî ve diğer bazı âlimler öğleden ya­hut ikindiden sonra, İmam Mâlik ise ıs­lak şekilde misvak kullanmanın oruçlu için mekruh olduğunu söylemişlerdir.

Kâdî İyâz, Resûlullah’ın eve geldiğinde ilk yaptığı işin dişlerini misvakla temizle­mek olduğuna dair hadisten Resûlullah’ın sıkça misvak kullandığını, gece ve gündüz birer defayla yetinmediğini, ayrıca onun uygulamalarından misvakı insanların top­lu halde bulunduğu yerlerde değil evde kullanmak gerektiğinin anlaşıldığını be­lirtir. Ebû Şâme, avamdan bazı kişilerin camiye misvak getirip her namaz kılışta kullanmalarının hoş olmadığı yolundaki kanaatini desteklemek üzere bu yoruma yer vermektedir. Eğitim ve âdâbla ilgili eserlerde de bir yandan te­mizliğe özen gösterme çerçevesinde mis­vak kullanmanın önemine öte yandan kişinin topluluk içinde kürdanla dişlerini temiz­lemesinin uygun olmadığına dikkat çekilmiştir.

Fukaha, erâk ağacından yapılan misva­kın kullanılmasını daha faziletli saymak­la birlikte diğer bitki vb. şeylerden de diş temizleme araçları yapılabileceğini veya bazı hadislerde de geçtiği üzere parmakların bu amaçla kullanılabileceği­ni belirtmiştir.

  • Misvak Nedir, Ağacı, Misvakın Tıbbi, Bilimsel Faydaları
  • Misvak Nasıl Yapılır, Hazırlanır, Temizlenir,

TDV İslâm Ansiklopedisi

Yorum ekle...

Konu hakkında yorum ya da düşüncelerini paylaş...

Daha yeni Daha eski