Abdülhalim Mahmud Kimdir, Hayatı, Eserleri, Hakkında Bilgi

Abdülhalim Mahmud (1910-1978) Ezher şeyhi, mutasavvıf. Mısır’ın Şarkıyye vilâyetinin Bilbîs ka­sabasına bağlı Ebûhamd köyünde doğ­du. Ezher mezunu olan babası, Muhammed Abduh’un talebesidir. İlk tah­silini ve hafızlığını köyündeki mahalle mektebinde tamamladı. 1923 yılında Kahire’ye giderek Ezher’in orta kısmına girdi. 1928de liseden, 1932’de Ezher Üniversitesi’nden mezun oldu. Hocala­rından Mustafa Abdürrâzık’ın tesiriyle felsefe ve tasavvufa ilgi duydu. Talebe­lik yıllarında Müslüman Gençler Derneği’nde (Cem’iyyetü Şübbâni’l-Müslimîn) Ahmed Muhammed el-Gamrâvinin konferanslarına devam etti. Ezher’deki hocaları arasında en çok etkilen­diklerinden biri de Muhammed Ferid Vecdi’dir.

1932’de Fransa’ya giderek felsefe tahsili yaptı. “Haris b. Esed el-Muhâsibî” konulu teziyle doktor unvanını aldı (1940). Fransa’dan dönünce Kahire’de oturmakta olan Rene Gvenon (Abdülvâhid Yahya) ile tanıştı. Ezher Üniversite-si’nin Arap Dili ve Edebiyatı Fakültesi’nde psikoloji okuttu. 1951 yılında aynı üniversitenin İlahiyat (Usûl iddîn) Fakültesi’ne felsefe hocası, 1964’te de dekan oldu. Daha sonra Ezher bünyesindeki İslâm Araştırmaları Akademisi’ne (Mecma’u’l’Buhûsi’l-islâmiyye) önce üye, son­ra genel sekreter tayin edildi. 1970’te Ezher şeyhi yardımcılığı, bir ara Vakıflar ve Ezher bakanlığı yaptı. 1973 Martında Ezher şeyhliğine getirildi. Vefatına ka­dar [108] bu görevde kaldı.

Abdülhalim Mahmud, İlahiyat Fakül­tesi dekanı iken özellikle bu fakültede okuyan Mısırlı talebelere Kur’ân-ı Kerîm’i ezberleme mecburiyetini getirdi. İslâm Araştırmaları Akademisinde gö­rev yaptığı sırada kuruma zengin bir kütüphane kazandırdı ve İslâmî ilimler­de ana kaynakların neşredilmesine ön­cülük etti. Vakıflar bakanı olduğu dö­nemde hafız yetiştirmek üzere yurt ça­pında binden fazla müessese açtı. Aynı dönemde Afrika’nın en eski camii olan Fustat Mescidi’ni onarttı ve Mısır’da bin beş yüz kadar yeni cami inşasını ger­çekleştirdi. Ezher şeyhi iken Ezher’e bağlı bir radyo istasyonu kurdurarak devamlı Kur’ân-ı Kerîm yayını yapılmasını sağladı. İslâm aile hukukunun yü­rürlükten kaldırılması çalışmalarına kar­şı çıktı ve Batı medenî kanununun yü­rürlüğe girmesini önledi. Ezher’in itiba­rını arttırmak ve’Ezher şeyhinin proto­koldeki yerini başbakan seviyesine çı­karmak üzere çalışmalarda bulundu; bu teklif onun ölümünden sonra kanun­laşarak yürürlüğe girdi. Altmış kadar eseri olan Abdülhalim Mahmud. Şâzeliyye tarikatına mensuptu. Bu yüzden eserlerinin büyük bir kısmı tasavvufla ilgilidir. [109]

Eserleri (Başlıca)


al-Mohasibi, un mystiqve musulman religieux et moraliste Bu eserin Arapçası Üstâzü’s-sâ’itîn el-Hâriş b. Esed el-Muhasibi’dır. et-Taşavvuf’inde İbn Sînâ; et-Taşavvufü’l-İslâmî ; el-Medresetü’ş-Şâziliyyetü’1-hadîşe ve imâmuhâ Ebü’l-Hasen eş-Şâzilî ; et-Tevhîdü’1-hâliş evi’l-İslâm ve’l’akl; Felsefetü İbn Tuleyi; et-Tefkîrü’l-felse-fî li’1-İslâm; Evrubâ ve’l-Islâm; er-Resûl; es-Sünne fî târihihâ ve fî mekânetihâ; Delâ’ilü’n-nübüvve ve mu’cizâtü’r-Resûl ; Ebû Zer ve’ş-Şüyû’iyye ; el-İslâm ve’ş-Şüyûciyye Fransızca’dan ahlâkî ve felsefî konularda bazı tercümeleri de bulunan Abdülhalim Mahmud, ayrıca din ve iba­det konularıyla ilgili yirmiye yakın eser ile, aralarında Süfyân es-Sevrî. Abdullah b. Mübarek, Zünnûn el-Mısrî, Bâyezîd-i Bistâmî. Bişr el-Hafî, Ebû Bekir eş-Şiblî ve İbrahim b. Edhem’in de bulunduğu birçok mutasavvıf ve âlimin biyografisi­ni kaleme almış ve bu eserlerinin hepsi basılmıştır.

Abdülhalim Mahmud’un yalnız başı­na veya başkalarıyla birlikte neşirlerini yaptığı eserlerden bazıları da şunlar­dır: Muhâsibi’nin er-Ricâye li-hukü-killâh’ı, Birûnfrıln el-Felselefü’l-Hindiyye’si ; Kelâbâzi’nin et-Ta’arruf li-mezhebi ehli’t-tasavvufu; Serrâc’ın eI-Lümacı; Harrâz’ın Kitâbü’ş-Şıdık’ı ; Kuşeyri2nin er-Risaletü’l-Kuşeynyye’si ; Gazzâli’nin el-Münkızu mine’d-dalâl’l ; Kâdî Abdülcebbâr’ın el-Muğnisi: Sühreverdi’nin Avârifü’l-ma’arifi ; İbn Atâullah’ın Letâ’ifü’l-minen’i ; Zerrûk’un Şerhu Hikemi İbn ‘Atâ’illâh’ı ; İbn Abbâd’ın Ğayşul-mevâhib fî şerhi’l-Hikemi’l-‘Atü’iyye’si

Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

Sitede Ara