Abdüsselam el-Esmer Kimdir, Hayatı, Eserleri, Hakkında Bilgi

Abdüsselâm b. Selîm el-Esmer el-Feytûrî (ö.981/1574) Arûsiyye tarikatının ikinci piri, Kuzey Afrikalı tanınmış sûfî.

12 Rebîülevvel 880’de [16 Temmuz 1475] Trablusgarp’ın Zelîtan bölgesin­de doğdu. Mensup olduğu Feytûriyye kabilesinden dolayı Feytûrî nisbesini al­dı. Gördüğü bir rüya üzerine annesi oğ­luna Esmer lakabını verdi. Yaşadığı dö­nem Hafsîler, İspanyollar, yerli kabile­ler, Saint John şövalyeleri ve Osmanlılar’ın Trablusgarp hâkimiyeti için mücadele ettikleri hassas ve karışık bir dev­reye rastlar. İlk tasavvuf terbiyesini Arû­siyye tarikatı şeyhlerinden Abdülvâhid ed-Dükâli’den aldı ve ona yedi yıl hiz­met etti. Bid’at ve hurafelerle mücade­leyi esas alan irşad anlayışından dola­yı kabilelerle arası açıldı. Yöredeki dü­ğün âdetlerine. Ölülerin ardından yapı­lan matem törenlerine ve kadınlarla er­keklerin bu törenlerde bir arada bu­lunmalarına karşı çıktığı için bazı olay­lar meydana geldi. Bölgede hâkimiye­tini güçlendirmek isteyen Hafsî hane­danı bu olayları öne sürerek Abdüsselâm’ı Trablusgarp’tan uzaklaştırdı. Bu­nun üzerine, doğum yeri olan Zelîtan’-da yeniden oturma hakkı elde edinceye kadar irşad faaliyetlerine ara verdi. Berâhime kabilesinin daveti üzerine Zelîtan’a yerleşerek bir zaviye kurdu ve ora­da vefat etti. [Ramazan 981/Ocak 1574] Türbesi bugün de Trablusgarp’ın önem­li bir ziyaret yeri olup yanında bulunan el-Ma’hedü’1-Esmeri’de dinî eğitim ya­pılmaktadır.

Arûsiyye ile ilgili kaynaklara göre, Arûsiyye’ye intisap etmeden önce sek­sen kadar şeyhten feyiz alan Abdüsselâm el-Esmer’in şeyhliğini Arûsiyye’nin kurucusu Ahmed b. Arûs (ö. 868/1463) önceden haber vermiştir. Abdüsselâm el-Esmer bazı ekleme ve kısaltmalarla tarikatın evradını yeniden tertip etmiş, müridlerinin tütün içmesini yasaklamış ve beyaz elbise giymelerini tavsiye et­miştir. Ayrıca “Huzur” adını verdiği zikir meclislerinde bendir çalmayı gelenek haline getirmiştir. Huzur zikri yapılır­ken ferdî zikre izin vermemiş, müridlerin bu meclislere devamını şart koş­muştur. Müridlerinden akîde konusun­da Senûsrye, marifet hususunda da İbnü’l-Arabi’ye uymalarını isteyen Ab­düsselâm el-Esmer, İbnü’l-Arabî’yi bü­tün zamanların en büyük velîsi olarak kabul eder.

Eserleri

Eserleri

1- el-Envârü’s-seniyye fî esânîdi’t-tarîkati’l-Arûsiyye. Bu eserinde, şeyhi Abdülvâhid ed-Dükâirden Arûsiy­ye tarikatının kurucusu Ahmed b. Arüs’a ve ondan da Ebü”l-Hasan eş-Şâzelfye ulaşan tarikat silsilesini vermiştir.

2- Naşîhatü’l-mürîdîn li’l-cemâ’ati’l-mün-tesibîn fi’l-‘Atûsî. el-Vaşıyyetül-kübrâ (Kahire, ts.) adıyla tanınan klasik bir “Adâb risalesi” tarzındaki bu eserde mü­ridlerinin davranış ve âdetlerini nasıl dü­zenlemeleri gerektiğini anlatır.

3- el-Vaşiyyefü’ş-şuğrâ. Bu eser el-Vaşiyyetü’1-kübrâ’nm muhtasarı olup Müleyci’nin Fî Hamişi hayati seyyidî Abdisselâm el-Esmer adlı eseri­nin içinde basılmıştır.

Abdüsselâm el-Esmer’in hayatıyla il­gili olarak Muhammed b. Muhammed Mahlûf tarafından yazılan Mevd/ıibü’r-rahîm fî menâkıbi Mevlânâ eş-Şeyh seyyidî ‘Abdisseîâm b. Selîm adlı menâkıbnâme, Tenkihu ravzati’l-ezhâr ve münyetü’s-sâdâti’l-ebrâr fî menâkıbi seyyidî cAbdİsselâm el-Esmer adıyla neşredilmiştir. Bu eser Ab­düsselâm el-Esmer’in müridlerinden bi­ri olan Kerîmüddin Bermüni’nin Ravlatü’l-ezhâr ve münyetü’s-sâdâti’l-ebrâr fî menâkıbi şâhibi’t-Târ adlı eserinin bir muhtasarıdır. Aynı soydan Ebû Mu­hammed Abdüsselâm b. Salih el-Esmer de onun hakkında Fethu’l-alîm fî menâkıbi Abdisselâm b. Selîm adlı bir eser kaleme almıştır.

Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

Sitede Ara