Bediü’l-Usturlabi Kimdir, Hayatı, Eserleri, Hakkında Bilgi

BEDİÜ’L-USTURLABİ ( ? – 1139/1140)

Arap astronom, bilim adamı ve şair. Çeşitli astronomi araçlarının, özellikle usturlabın kullanımında ve yapımında yeni teknikler geliştirmiştir.

Kısaca Bediü’l-Usturlabi diye anılan Hibetullah b. Hüseyin b.Ahmed Bediü’z-Zamanel-Usturlabi’nin doğum y’eri ve tarihi bilinmiyor. Yaşamı ve çalışmaları üstüne bilinenlerin çoğu, Arap tarihçi Ebu’l-Fida (1273-1331) ile İbnü’l-Cevzi Ebu’l-Ferec’in (1116-1200) derlediği bilgilere dayanır. Bu iki yazara göre, Bediü’l-Usturlabi 1116/1117 yılında İsfahan’da bulunmuş, o sıralar Hıristiyan hekim Eminü’d-Devle b. el-Tilmiz ile yakın dostluk kurmuş, daha sonra Bağdat’a yerleşerek 1139/1140 yılında orada ölmüştür. Ayrıca Ebu’l-Ferec, Bediü’I-Usturlabi’nin komadayken öldü sanılarak gömüldüğünden söz eder.

Yunan astronomlarının, kimi yazarlarca da Hip-parkhos’un tasarladığı sanılan astrolapm kullanımım ve yapımını geliştirip yaygınlaştıran Arap astronomları olmuştur. Özellikle Birûnî, Nâsıreddin Tusî, Zerkali ve Bediü’l-Usturlabi gibi Arap astronomları, kendi dillerine “usturlab” adıyla aktardıkları bu gözlem aracını, gökcisimlerinin ve yıldızların konumunu gözlemleyip, ufuk düzleminden yüksekliğini ölçerek yerel zamanı hesaplayabilmek için yüzyıllar boyunca kullandılar. Yapımını da birtakım ustalara bırakmayıp kendileri üstlendiler ve aracın tasarımında gerekli düzeltmeleri yaparak sağlıklı gözlem sonuçları elde ettiler. Bediü’l-Usturlabi de Bağdat’ta, bulunduğu sürece yaptığı gözlem araçlarının, özellikle ustur-lablarımn hassaslığıyla tanınmış, halife el-Mustarşid döneminde bu meslekten büyük bir servet kazanmıştır. Ebu’l-Fida’nın belirttiğine göre, mesleğinde ünlenince, 1130’da Bağdat’taki. Selçuklu sarayının astronomluğuna getirilmiş, düzenlediği yıldız kataloglarını halife EbuTKasım b. Muhammed’e sunmuştur. “Mahmudî zîcleri” diye anılan ve başlıca yıldızların konumunu, görünür hareketini veren bu katalogların, Bağdat sarayının gözlemevinde Bediü’l-Usturlabi’nin yönetimi altında yapılan gözlemlerin sonucu olduğu sanılıyor.

Bediü’l-Usturlabi şairliğiyle de ünlüdür. İbnü’l-Kıftî’nin övdüğü şiirlerini, İbn Hallikan açık-saçık diye niteler. Bediü’l-Usturlabi kendi şiirlerini bir Divan da toplamış, ayrıca İbn Haccac’ın şiirlerinden seçme parçaları Dürretü’t-Tac min Şi’ri İbn Haccac adı altında tek bir ciltte derlemiştir.

•    YAPITLAR:(başlıca): Divan;Dürretü’t-Tac min Şi’ri İbn Haccac.

•    KAYNAKLAR: L.A. Mayer, Islamic Astrolabists and Their Works, 1956; F. Rosenthal, “Al-AsturlâbI and as-Samaw’al on Scientific Progress”, Osiris, 1950; H. Suter, Mathematiken und Astronomen der Araben, 1900.

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi

Yorum ekle...

Konu hakkında yorum ya da düşüncelerini paylaş...

Daha yeni Daha eski