Ahmed Musa Kimdir, Hayatı, Eserleri, Hakkında Bilgi

AHMED MUSA XIV. yüzyılda yaşayan tasvir sanatçısı.

İlhanlı Hükümdarı Ebü Saîd Hüdâbende [1316-1336] devrinde ve onu takip eden yıllarda, muhtemelen 1360’a kadar eser vermiştir. İslâm dünyasında çok tanınan bu sanatçı hakkında en önemli kaynak, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’ndeki. mukaddimesi Dost Muhammed tarafından kaleme alınan Behram Mirza Albümüdür. Yapılan incelemede, bugüne kadar 951 yılına tarihlenen mukaddimenin, tarih mısraına ait elif harfinin altın yal­dız cetvel altında kalmasından dolayı yanlışlıkla bir yıl eskiye tarihlendiği an­laşılmış ve tarihin 952 olarak dü­zeltilmesi gerektiği tesbit edilmiştir. Bu mukaddimede sanatkâr hakkında ol­dukça ayrıntılı bilgi verilmekte ve sana­tını babasından öğrendiği, Emîr Devlet Yar ile ünlü bir tasvir sanatçısı olan Us­ta el Şemseddin’e de hocalık ettiği belir­tilmektedir. Yine bu kaynaktan, Ebû Sacîdnâme, Cengiznâme, Kelîle ve Dimne ve Mevlânâ Abdullah tarafından is­tinsah edilmiş Micrâcnâme adlı eser­leri resimlediği öğrenilmektedir. Dost Muhammed ayrıca, Ahmed Musa’nın “Resmin yüzünden peçeyi kaldırdığını” ve o devirde geçerli olan resim tarzını onun ortaya koyduğunu yazmaktadır ki bu sözler, Ahmed Musa’nın, devrin tas­vir sanatına gerçekçi bir resim tarzı ve yeni bir üslûp getirmiş olduğu şeklinde yorumlanabilir.

Behrâm Mirza Albümü’nöe bulunan ve Mi’racname’ye ait olduğu anlaşılan dokuz minyatürden çoğunun üzerinde, albümün hazırlanışı sırasında ta’lik hat­la yazılmış, bu resimlerin Ahmed Mûsâ tarafından yapıldıklarını belirten yazı­lar vardır. Bu dokuz minyatürde sanat­çının muhayyilesine göre tasvir etmeye çalıştığı sahneler şunlardır: Hz. Muhammed’in kendinden önceki peygamberler­le Mescid-i Aksâ’da görüşmesi, Cebrail’in omuzlarında gökyüzünü do­laşması, dağlar ve nurlar arasın­dan geçişleri, Cebrail’in omuzla­rında denizi geçişi, cennet bek­çisi Rıdvan’ın onları karşılayışı, yedinci kat gökte Beytülma’mûr’u zi­yaret ederek Kevser ırmağını görmele­ri, Hz. Muhammmed’İn horoz şeklinde tahayyül edilen bir me­lekle tanışması, Cebrail’in Hz. Muhammed’i büyük bir melekle tanış­tırması ve Hz. Muhammed’in. mi’rac yolculuğuna inanmayanlara Ku­düs’ün özelliklerini anlattığı sırada Ceb­rail’in ona şehrin suretini göstermesi. Resimlerin ebadından Mi’râcname’nin hacimli bir eser olduğu anla­şılmaktadır. Farklı iki sanat dünyasının sentezini yansıtan Micrâcnâme min­yatürlerinde, Uzakdoğu ve Orta Asya et­kilerinin yanı sıra, İlhanlılar döneminde tüccar ve misyonerler vasıtasıyla İran’a gelen Batı sanatının etkilerini de gör­mek mümkündür. Ahmed Musa’nın resimlediği diğer eserler bilinmemekle bir­likte. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’ndeki Şah Tahmasb Albümü’nde yer alan dağılmış bir Kelîle ve Dimne nüs­hasına ait minyatürlerin, üslûp özelliği bakımından Ahmed Musa’ya veya bir öğrencisine ait olmaları ihtimal dahilin­dedir.

Bibliyografya

1) I. Binyon-v.dğr, “Dust Muhammed’s Ac­count of Past and Present Painters”, Persian Miniature Painting, London 1933, App. I, s. 184;
2) Dust Muhammed, A Treatise on Calligraphists and Miniaturists [202], Lahore 1936, s. 22, 23;
3) Mazhar Şevket İpşiroğlu, İslâmda Resim Yasağı ve Sonuçları, İstanbul 1973, s. 51, 57;
4) Filiz Çağman Zeren Tanındı. Topkapı Sarayı Müzesi İslâm Minyatürleri, İstanbul 1979, s. 13;
5) E. Schroeder. “Ahmed Müsâ and Shams al-Din: A Review of Fourteenth Century Painting”, Al, VI-2 (1939), s. 113, 142;
6) R. Ettinghausen, “Persian Ascension Miniatures of the Fourteenth Century”, Accademia Nazionale de Lincei XII. Convegno, Oriente e Occidente nel Medioevo, Rome 1957, s. 360, 383;
7) A. mlf. “On Some Mongol Miniatures”, KO, III (1959), s. 44, 65;
8) I. Schoukine. “Les Peintures du Shahnameh Demotte”, Arts Asiatiques, sy. 5, Paris 1958, s. 83, 96;
9) P. P. Soucek. “Ahmad Müsâ”, E/r. I, 652, 653.

Diyanet İslâm Ansiklopedisi

Sitede Ara