François Quesnay Kimdir, Hayatı, Eserleri, Hakkında Bilgi

QUESNAY, François (1694-1774)

Fransız, düşünür ve iktisatçı, iktisadın bir bilim olarak gelişmesinde ilk sistemli öğretiyi oluşturan Fizyokratların önde gelen temsilcisidir.

4 Haziran 1694’te Paris yakınlarında Mere kasabasında doğdu, 16 Aralık 1774’te Paris’te öldü. Orta halli bir taşra avukatının oğlu idi. Maddi güçlükler yüzünden geç ve eksik bir eğitim yaptı. Genç yaşta tıbba duyduğu aşın ilgi nedeniyle tıp diploması olmamasına karşın hekimliğe başladı. Kısa bir süre içinde hekimliği ve tıbbi incelemeleri ile ünlendi. Önce Villeroy dükünün sonra da Madame de Pompadour’un himayesine girerek Versailles’a yerleşti. Sarayda hekimlik yaparken 1744’te tıp diploması aldı. Daha sonra XIV. Louis’nin başhekimi oldu.

Quesnay iktisadi konularla ilgilenmeye oldukça geç başladı. İlk kez saray çevrelerinde “iktisatçıl. ” diye anılan düşünürlerle ilişkileri onu iktisadi konuları incelemeye yöneltmişse de bu alandaki ilk denemelerini 62 yaşında iken Diderot’nun Ansiklopedi’si için yazdı. Bunlar, “çiftçiler” ve “tahıl” üstüne iki makaleydi. İki yıl sonra kralın özel matbaasında az sayıda basılan Tableau economique’i (“İktisadi Tablo”) yazdı. Bu kitap ona büyük bir ün kazandırdı. 1763’te Amsterdam’da Mirabeau ile birlikte yayımladığı Philosophie rurale’de (“Kırsal Felsefe”) Tableau economique yeni bir biçimde yer aldı. Sonraki yıllarda Journal de l’agriculture, du commerce et des fınances ve Ephemecides d’un citoyen dergilerinde yazdığı makaleler, Fizyokrasi diye anılacak okulun ana görüşlerinin oluşmasına katkıda bulundu. Dupont de Nemours, Quesnay’in bu çalışmalarından derlenmiş ve kendi sunuşlannı da içeren bir kitabı Physiocratie (“Fizyokrasi”) adı altında yayımlayarak daha geniş bir kitleye mal etti.

Sarayla yakın ilişkileri olan Fizyokratlar, Fransız yöneticileri üstünde etkili olmuş, Quesnay’in ölümünden sonra onun izleyicilerinden Turgot maliye bakanlığı yapmış, Fizyokratlar iktisat ve devlet yönetimi ile ilgili önerilerinden bir bölümünü hiç olmazsa bir süre için uygulamaya koyma olanağı bulmuşlardır.

Quesnay’in ve Fizyokratların, siyaset ve devlet üzerindeki görüşleri ve reform önerileri bir yandan Orta Çağ felsefesinin, öte yandan İngiliz filozofu Locke’un görüşlerinin bir bileşkesi sayılabilecek olan bir doğal hukuk anlayışına dayanır. Ona göre, doğal hukukun toplum yaşamına egemen olması gerekir; ancak bu egemenlik kendiliğinden değil, akıllı ve otoriter bir hükümdarın çabalarıyla gerçekleşmelidir. Özel mülkiyetin güvence altına alınması ve serbest rekabetin sağlanması bu çabaların ana hedefini oluşturmalıdır. Bunun için iktisadi düzenle ilgili her türlü tekelci ayrıcalık son bulmalı ve serbest ticareti de içeren bir “bırakınız yapsınlar” rejimi yerleşmelidir. Quesnay’in burada hedef aldığı, feodal düzeni simgeleyen iktisadi düzenlemeler ve Merkantilist öğretinin savunduğu ulusal ekonomileri koruma mekanizmalarıdır. Quesnay bu engellerin ortadan kalkması için aydın bir mutlakiyet rejimini zorunlu görmektedir.

Var olan iktisadi ve toplumsal düzenin reformu için Quesnay’in getirdiği ikinci öneri, tarımsal net hasıladan alınacak ve toprak sahiplerinin ödeyeceği tek bir vergiden oluşan bir mali sistemin yerleşmesidir. Bu, net gelir yaratan tek etkinliğin tarım olduğunu ileri süren fizyokratik tezin doğal uzantısı olan bir öneridir. Bu teze göre, herhangi bir başka grup ya da etkinliğin vergilenmesi en sonunda tanma yansıyacağı için, en verimli ve en ucuz sistem doğrudan tanmsal net hasılanın vergilenmesidir. Fransız Devrimi’ni izleyen yıllarda Quesnay’in, krallık rejimini ve mutlakiyeti veri alan, hatta zorunlu gören reform önerileri Fransa içinde etkisini yitirmiş; ancak 19.yy’m sonlarına doğru Tableau economique’te ortaya konulan çözümsel ve kavramsal çerçeve yeniden önem kazanmıştır.

Quesnay, Tableau economique’te ekonomiyi üç temel sınıfa ve etkinliğe ayırarak inceler. Birincisi, “üretken sımf”tır. Bu sınıf, toprağı işleyerek ulusun yıllık zenginliğinin yeniden yaratılmasını olanaklı kılar; tarımsal işlerin gerektirdiği masraflar için yatırım yapar ve toprak sahiplerinin gelirlerini sağlar. Quesnay’in yaklaşımında üretken sınıfın, temel olarak toprak kiralayan çiftçilerden oluştuğu söylenebilir, ikinci sınıf “mülk sahipleri”nden, yani en büyük mülk sahibi olan hükümdar ile toprak sahiplerinden oluşan sınıftır ve kendisine üretken sınıfça ödenen tanmsal net hasıla ya da gelirle varlığını sürdürür. Üçüncü grubu oluşturan “kısır sınıf” ise tarımdan başka iş ve hizmetlerle uğraşan tüm vatandaşlardan oluşur. Bunlann masraflan ya doğrudan üretken sınıf tarafından, ya da kendi gelirlerini üretken sınıftan elde eden mülk sahibi sımf tarafından ödenir. Quesnay, bu çerçeve içinde Tableau economique’te üretken sınıftan, ya da tarımdan kaynaklanan bir üretim sürecinin aynı zamanda bir bölüşüm süreci de yaratarak net hasılanın diğer sınıf ve sektörlere nasıl geçtiği ve bunların yaptığı masrafların da ekonominin tümüne ve en son olarak tarıma nasıl yansıdığım sayısal örneklerle gösterir.

İktisadi etkinlikleri, “üretken” “verimsiz” “kısır” terimleriyle birbirinden ayıran bu yaklaşım bir sömürü çözümlemesine yönelmez; tersine, Quesnay, verimsiz fakat işlev sahibi olan sosyal grupların net hasıladan aldıkları payın “haklı” olduğunu belirtir. Kral, hükümranlığının gereği olan yollar, kanallar gibi yatırımları yaptığı ve mülkiyete güvence sağladığı için; toprak sahipleri ise tüm zenginliklerin kaynağı olan toprağı üretime ayırdıkları için elde ettikleri gelire hak kazanırlar. Daha sonraları bölüşüm çözümlemesinde sınıflar arası çelişkileri temel alacak olan İngiliz klasik iktisadından farklı olarak sınıflar arası karşılıklı bağıntıları “çıkar birliği” doğrultusunda yorumlamış olan Quesnay, bu yönüyle 19. yy’da Bastiat, Say ve Carey’nin temsil ettiği “uyumcu” akımın bir öncüsüdür.

Quesnay’in gerek Tableau economique’ıekı, gerek diğer çalışmalarındaki çözümlemeleri bugün kabul görmemekle birlikte iktisada yeni bir bakış açısı getirmiştir. İktisadi etkinlikleri büyük sektörlerden ve ana sınıflardan oluşan temel kategorilere bağladığı çözümlemesi yeni öğeler içermektedir. Ekonomide üretim ve bölüşüm süreçlerinin iç içe girmişliğinin gösterilmesi bu yeni öğelerden biridir. O zamana değin tek tek olaylardan ve birimlerden oluşur görünen iktisadi yaşamın ana kategorilere (sınıflara-sektörlere) ayrılarak kavranabilir bir model ile açıklanması bir diğer yeniliktir. Bütün bu karşılıklı bağlantıların sayısal bir çözümlemeyi olanaklı kılması da Quesnay’in önemli katkılarından biridir. Kavramsal çerçevesinin getirdiği bu özgünlükler dışında Quesnay, iktisat düşüncesinin sonraki gelişiminde önem kazanan bazı görüş ve düşünceleri ilk dile getiren iktisatçılardan biri olarak da önem taşır. Bunlann arasında, iktisadi davranışlann temelde “en az emek-zahmet harcamayla en çok tatmin sağlama” ilkesince yönlendirildiğini, serbest rekabet koşullarında kişisel çıkarların ve gereksinimlerin en yüksek düzeyde karşılanacağı savlan vardır.

Quesnay, Fizyokratların öncü ve önderlerinden biri olarak çağdaşlan arasında büyük bir ün yapmış; ancak Fizyokrat Okul yerini klasik politik iktisada bıraktıktan sonra uzun yıllar sadece iktisadi öğreti tarihçilerinin ilgilendiği bir düşünür olarak kalmıştır. Quesnay’in önemini yeniden keşfeden iktisatçılardan biri, Tableau ecorıomique’in yayımlanmasından yüz yıl kadar sonra Marx olmuştur. Bu yapıtın kavramsal çerçevesi ve çözümleme araçları ile Marx’ın Das Kapital’mm 3. cildinde ortaya koyduğu yeniden üretim şemaları arasında belli benzerlikler vardır. Benzer bir yaklaşım Leontiev’in 20. yy’da geliştirdiği girdi-çıktı çözümlemesinde de görülür. Daha genel düzeyde Quesnay’in yaklaşımı, ulusal ekonominin bütünsel bir kavranışına, makroekonomik çözümlemeyi olanaklı kılacak ve çağdaş milli muhasebe kavramlarına geçişi sağlayabilecek özellikleriyle de önemlidir. Quesnay, günümüzde, iktisadın bir bilim olarak oluşmasına önemli katkılar yapmış bir öncü olarak değerlendirilmektedir.

• YAPITLAR (başlıca): Observations sur les effets de la saignee, 1720, (“Kan Almanın Etkileri Üzerine Gözlemler”); Essaiphysique sur l’economie animal, 1736, (“Hayvansal iktisat Üzerine Fiziksel Deneme”); Analyse de la formüle arithmetique du tableau ecorıomique de la distribu-tion des depenses annuelles d’une rıation agricole, 1758, (“Bir Tarım Toplumunun Yıllık Harcamalarının Dağılımının İktisadi Tablosunun Aritmetik Formülünün Çözümlemesi”); Maximes generales du gouvemement econom’ıque d’un royaume agricole, 1760, (“Bir Tanm Krallığının İktisadi Yönetiminin Genel İlkeleri”); Le droit naturel, 1765, (“Doğal Hukuk”); La physiocratie ou constitution naturelle du gouvernment le plus avantegeux au geme humain, 1768, (“Fizyokrasi ya da insan Türüne En Elverişli Yönetimin Doğal Anayasası”).

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi

Yorumlar