Adhemar Esmein Kimdir, Hayatı, Eserleri, Hakkında Bilgi

ESMEIN, Adhemar (1848-1913) Fransız, hukukçu. Özellikle, klasik-liberal ve bireyci bir dünya görüşünden hareketle ulaştığı demokratik hukuk tezleriyle tanınmıştır.

Touverac’ta doğdu, Paris’te öldü. Asıl adı Jean Paul Hippolyte Emmanuel Esmein’dir. Adının uzunluğu nedeniyle daha çok Adhemar küçük adıyla anılır. Ortaöğrenimini Angouleme Lisesi’nde yaptıktan sonra, Paris Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdi. 1872’de hukuk doktoru, 1875’te doçent oldu. Akademik yaşamını Paris Hukuk Fakültesi’nde pro-
fesör olarak sürdürdü. Burada, sınai ilişkiler hukuku, hukuk tarihi ve anayasa hukuku dersleri verdi. 1886’dan başlayarak Ecole Pratique des Hautes Etudes’de kilise hukuku dersleri okuttu ve Ecole Libre des Sciences Politiques’te ders verdi.

1904’te Academie des Sciences Morales et Politiques üyeliğine seçilen Esmein, çeşitli yöneticilik görevlerinde de bulundu. Ecole Pratique des Hautes Etudes’e bağlı Din Bilimleri Bölümü’ndeki müdürlüğü ile Nouvelle revue historique du droit français et etranger (Fransız’ Hukuku ve Yabancı Hukuklar Tarihi Dergisi) adlı hukuk dergisinin yöneticiliği, bunların başında gelir.

Araştırma dalları
Esmein’in yaşadığı dönemde, hukuk bilimi bugünkü gibi dallara ayrılmış ve uzmanlaşmış değildi. Bu nedenle Esmein’in birçok çağdaşı gibi uğraş alanları, hukuk tarihinden anayasa hukukuna, kilise hukukundan sınai ilişkiler hukukuna kadar geniş bir alanı kapsar. Esmein bu alanlarda kapsamlı ve bire-şimci (sentetik) çalışmalar yapmıştır. Bu nedenle, !9.yy sonundan başlayarak Batı hukukunda Esmein’in adı, Duguit, Hauriou ve Carre de Malberg gibi büyük hukukçular arasında seçkin bir yer almıştır.

Esmein, hukuk araştırıcısı ve öğretici olarak, hukuk kurumlarmın tarih içindeki evrimlerinin incelenmesine büyük önem vermiştir. Bu yüzden, yayınları arasında hukuk tarihiyle ilgili olanlar, özellikle Fransız hukukuna ilişkin çalışmaları büyük önem taşır. Bu yayınlar, Nouvelle revue historique du droit françois et etranger’deki makalelerinden, monografik nitelikteki ilk önemli yapıtı Histoire de la procedure criminelle en France (“Fransız Ceza Usulü Tarihi”) ve Cours elementaires d’histoire du droit français’den (“Fransız Hukuk Tarihine Giriş”) oluşur.

Katkıları
Bu ve bundan sonraki yayınlarında, Esmein, Fransız Devrimi öncesinden 1875 Anayasası’yla oluşan Fransız yönetim biçimine kadar süren dönemin hukuk kurumlarmı ayrıntılı bir biçimde incelemiştir, tir. Bu yayınların devrim öncesine ilişkin olanlarında ana tema, Fransa krallığının, feodalitenin egemenliği parçalayıcı i etkisine karşı güçlü ve meşru bir iktidar yaratmak için verdiği mücadelelerdir. Fransız Devri-mi’nden sonraki dönemle ilgili yayınları ise, demokratik ve liberal bir anayasal sistemin temel kurum ve ilkelerini ortaya koymaya yöneliktir.

Bu alandaki katkılarıyla Esmein, Fransız hukuk kurumlarmm araştırılmasında öncü durumundadır. Esmein’in bu alandaki uğraşı, kendisinden sonra özellikle Raymond Carre de Malberg tarafından sürdürülmüştür.

Esmein’in asıl yöneldiği alan anayasa hukukudur. Flukuk tarihiyle ilgili yapıtları da, çoğunlukla, anayasa hukuku ve anayasal kuramların tarihiyle ilgilidir. Anayasa hukuku alanındaki katkılarını ve vardığı sentezleri somutlaştıran başyapıtı Elements de droit constitutionnel français et compare (“Fransız ve Karşılaştırmalı Anayasa Hukukunun Esasları”) başlığım taşımaktadır. 1895-1928 arasında sekiz baskısı yapılan bu yapıt, kendi türünün klasikleri arasına girmiştir. Bu baskılardan beşi yazarının sağlığında, akıncısı Joseph-Barthelemy tarafından yeniden gözden geçirilerek, yedinci ve sekizincisi de Nezard tarafından yayımlanmıştır.

Sentezi
Bu yapıtın birinci cildini oluşturan bölüm “La Liberte, principes et institutions” (“Özgürlük, İlkeler Ve Kurumlar”) başlığını taşımakta olup, Batı anayasa hukukunun içinde bulunduğu tarihsel birikimin bireşimci bir özetidir.

Gerek bu kitabında, gerek anayasa hukukuna ilişkin öbür yapıtlarında Esmein, anayasa hukukunu, temel kurumlar ve üstün kurallar olmak üzere başlıca iki ana konuda toplamaktadır. Batı anayasa hukukunu başlıca iki tarihsel olguya dayandırmaktadır: İngiliz anayasa sistemi ve Fransız Devrimi.

İngiliz sisteminin özelliği, yazılı olmayan bir anayasa anlayışı içinde gelişmiş olmasıdır. İngiliz siyasal sisteminin tarihteki evrimi demokrasi sorununa deneysel bir gelişme çizgisi kazandırmış, katı, felsefi ilkeler ya da biçimsel mantık kurallarının yerini, pratik deneyler ve “kuramların mantığı”na uygun ilerleme almıştır. Bu gelişme modeli, anayasa hukukunun oluşumuna, temsili sistemin, iki meclisli parlamentonun ve parlamenter hükümet sisteminin doğuşuna katkıda bulunmuştur, siyasal demokrasinin ve siyasal özgürlüğün kalıcı mevziler edinebilmesini olanaklı kılmıştır.

Fransız sistemi ise, bir yandan yazılı anayasa geleneğine, öbür yandan felsefi‘ilkelere dayanmaktadır. Amerikan ve özellikle Fransız filozoflarının etkileriyle biçimlenen bu anayasa modelinin hukuk dünyasına getirdiği katkılar, başlıca, ulusal egemenlik, kuvvetler ayrılığı, bireysel haklar ve yazılı anayasa kuramları alanlarında somutlaşmıştır.
Esmein’in çalışmalarında, özgürlük sorunu birinci plandadır. Çağdaşı Alman hukuk okullarının öğretilerinden uzak kalarak, hatta bunlara karşı çıkarak, daha çok özgürlükçü Ingiliz düşüncesine yakın olmuştur.

Demokratik ve liberal huhukçu yaklaşımı Esmein’ in, parlamento-anayasa-halk üçgeni içindeki ilişkileri ele alış biçiminde de kendini göstermektedir. Bu, parlamentonun mutlak egemenliğini reddeden, onu egemenliğin tek temsilcisi ve mutlak hakimi sayan görüşlere karşıt bir yaklaşımdır. Bu görüş, 1958 Fransız Anayasası’nda somutlaşacaktır. Buna göre, “Meclislerin gücü (iktidarı), bunlara tanınmış özel bir hak değil, anayasanın kendilerine, keyfi olarak değil fakat anayasal ilke ve esaslara uygun bir şekilde kullanmak üzere emanet ettiği bir işlevdir. Yasama gücü egemen güç değil, sadece bunun bir delegesidir”.

Etkileri
Böylece bireyci-liberal ve demokratik düşüncele-riyle Esmein, çağının hukuki pozitivizm, realizm, vb. akımlarından ayrılmaktadır. Savunuculuğunu yaptığı hukuk görüşü, Batı liberal hareketlerinin ve özellikle Fransız Devrimi’nin yaydığı özgürlükçü düşüncelere dayanmakta, devletin kaynağı olarak toplumu kabul etmekte, egemenlik gücünü sadece topluma ait bir hak ve yetki saymaktadır. Bu güç, toplumun yine toplum tarafından seçilmiş temsilcileri tarafından kullanılacak, kişilerin bireysel ve doğal haklarına dokunulmayacak, devlet toplumdan üstün bir varlık haline gelmeyecek ve hukukla.sınırlanacaktır.

19.yy’dan 2Q.yy’a geçişte en büyük savunucusunu Esmein’in kişiliğinde bulan bu görüşler, daha sonra Joseph-Barthelemy gibi Fransız, Preuss, Anschütz ve Thomas gibi Alman, belli bir ölçüde de H.Laski gibilngiliz hukukçularınca da savunulmuştur.

• YAPITLAR (başlıca): Histoire de la procedure criminelle en France, 1881, (“Fransız Ceza Usulü Tarihi”); Etudes sur les contrats dans le tres ancien droit français, 1883, (“Çok Eski Fransız Hukukunda Mukaveleler Üzerine İncelemeler”); Etudes sur la conditıon privee de la femme, 1885, {“Kadının Özel Durumu Üzerine İncelemeler”); Melanges d’histoire du droit et de critique, 1886, (“Hukuk -ve Eleştiri Tarihi ile İlgili Seçmeler”j; Etudes sur l’bistoire de droit canonique prive, 1891, (“Özel KiliseHukuku Tarihi Üzerine İncelemeler”); Elements de droit constitutionnel français et compare, 1895,(“Fransız ve Karşılaştırmalı Anayasa Hukukunun Esasları”); GoıiverneurMorris, 1906, (“Genel Vali Morris”); Cours elementaires d’histoire droit français, 1892, (“Fransız Hukuk Tarihine Giriş”); Precis elementaire de l’histoire du droit français de 1789 â 1814, 1923 , (“1789-1814 Arasında Fransız Hukuk Tarihi Elkitabı”).

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi

Sitede Ara